Félags­miðstöðvar sem lykil­þáttur í upp­vexti ung­menna

Félagsmiðstöðvar skipta meira máli en við gerum okkur grein fyrir. Þær eru oft afgreiddar sem einfalt tómstundastarf þar sem unglingar koma saman til að spila, spjalla og hafa gaman. Sú mynd er bæði þröng og villandi.

Í raun gegna félagsmiðstöðvar lykilhlutverki í lífi margra ungmenna: þær eru öruggur vettvangur, félagslegt rými og mikilvægt forvarnarstarf sem styður við þroska, sjálfsmynd og tengsl. Samt fær þetta starf sjaldan þá athygli og viðurkenningu sem það á skilið.

Öruggur vettvangur utan skóla og heimilis

Reynsla úr starfi með ungmennum sýnir hversu miklu máli skiptir að hafa stað þar sem þau geta verið þau sjálf utan skóla og heimilis. Ekki eiga öll ungmenni greiðan aðgang að skipulögðu íþrótta- eða listastarfi, en félagsmiðstöðvar eru yfirleitt gjaldfrjálsar og opnar öllum.

Þar myndast tengsl við fullorðna sem hlusta, styðja og setja mörk á uppbyggilegan hátt. Fyrir sum ungmenni er þetta eina rýmið þar sem þau upplifa sig tilheyra hópi.

Breyttar áskoranir kalla á raunveruleg tengsl

Á sama tíma hafa áskoranir í lífi ungmenna breyst. Samfélagsmiðlar, aukin samanburðarmenning og stöðugur þrýstingur um ímynd og árangur hafa áhrif á líðan margra. Þá verður enn mikilvægara að til staðar sé raunverulegt félagslegt rými þar sem samskipti fara fram augliti til auglitis.

Í félagsmiðstöðvum læra ungmenni félagsfærni, samvinnu og ábyrgð í gegnum þátttöku og áhrif á starf – reynslu sem er ekki sjálfgefin annars staðar.

Rannsóknir og reynsla fagfólks benda til þess að frístundastarf geti haft verndandi áhrif á líðan og félagslega stöðu ungmenna. Þátttaka eykur tengsl, sjálfstraust og tilfinningu fyrir að tilheyra.

Þetta styðja einnig niðurstöður Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar, sem sýna að þátttaka í skipulögðu tómstunda- og félagsstarfi hefur jákvæð áhrif á félagslega stöðu og vellíðan ungs fólks.

Mikilvæg grunnþjónusta

Þrátt fyrir það er starf félagsmiðstöðva oft viðkvæmt fyrir niðurskurði þegar fjárhagur sveitarfélaga þrengist. Það endurspeglar að frístundastarf er enn of oft talið aukaatriði fremur en hluti af grunnþjónustu við börn og ungmenni.

Ef við viljum raunverulega styðja við vellíðan og þátttöku ungmenna þurfum við að líta á frítíma þeirra sem mikilvægan þroskavettvang, ekki aðeins frí frá „alvöru“ starfi. Félagsmiðstöðvar eru ekki lúxus heldur nauðsynlegur hluti af uppvaxtarumhverfi margra ungmenna.

Spurningin er því ekki hvort við höfum efni á þeim, heldur hvort við höfum efni á að vera án þeirra.

Höfundur er nemandi í kennslufræði sérgreina við Háskóla Íslands.