Stuðningur við lista- og menningarstarf í höfuð­borginni

Reykjavíkurborg er staður menningar og sköpunar og hefur yfir sér alþjóðlegan blæ þrátt fyrir sveitalegan sjarma. Við hreykjum okkur af borginni, listafólki hennar og skapandi viðburðum. Ótrúlegt er hversu háum mælikvarða listir og menningin nær í borg sem ekki þykir stór í alþjóðlegu samhengi. Er þá ekki allt í himnalagi? Ætla mætti að svo væri. Hins vegar, þegar skyggnst er bak við tjöldin, kemur annar veruleiki í ljós. Nefnilega sá að íslenskt listafólk berst almennt í bökkum. Burðarás menningarinnar, sjálfsmyndar okkar og ásýnd, situr á herðum listafólks sem vinnur alltof oft við aðstöðuleysi, þ.e.hefur ekki efni á nauðsynlegum vinnustofum sér til handa eða viðburðasölum. Býr við illa fjármagnaða verkefnasköpun og lítt hvetjandi framtíðarhorfur ef við berum okkur saman við Norðurlönd. Oft er unnið af hugsjóninni einni saman í ótryggu starfsumhverfi og ósjálfbærni. Nánast í sjálfboðastarfi.

Staða listafólks

Nýbirt skýrsla Samband Íslenskra Myndlistarmanna, unnin af Dr. Emilia Telese, dregur stöðuna skýrt fram. Hún byggir á könnun meðal fagmenntaðs myndlistarfólks á Íslandi árið 2025 og sýnir að mikið misræmi er á milli vinnuframlags og tekna. Þrátt fyrir að meirihluti listafólks verji lunganum af tíma sínum í listsköpun þá eru tekjur af myndlist aðeins um fjórðungur af heildartekjum þeirra. Afleiðingin er sú að stór hluti listafólks neyðist til að leita í önnur óskyld störf svo ná endar nái saman. Vitanlega dregur það úr skapandi virkni, nýsköpun og framþróun, íslensku samfélagi til lítilla heilla.

Hvað er til ráða?

Í annarri skýrslu sem Ágúst Ólafur Ágústsson tók saman um framlag menningar og skapandi greina til verðmætasköpunar, kom fram að beint framlag vegna þeirra nemi um 3,5% af landsframleiðslu þ.e. í námunda við 150 milljarða króna. Hvað getur Reykjavíkurborg t.a.m. gert enn betur svo að listafólk geti rækt hlutverk sitt til fullnustu í ljósi þeirrar ótrúlega miklu hagsmuna auk margfeldisáhrifa sem menningin með öllum sínum fjölbreyttu listgreinum skapar þjóðfélaginu stöðugt til góðs?

Nýtt millibil fasteignaálagningar fyrir listengda starfsemi

Vil ég í þeim efnum nefna þann möguleika til þess að styðja menningarstarf og sköpun, að kynna til sögunnar nýtt millibil fasteignagjalda fyrir aðstöðurými starfandi listafólks. Í sumum tilvikum mætti jafnvel íhuga niðurfellingu. Lækkun fasteignagjalda myndi gera listafólki og hönnuðum mun auðveldara að öðlast og starfrækja nauðsynlegar vinnustofur hvort sem um væri að ræða húsnæði í leigu eða eigu. Slíkt stuðningsfyrirkomulag er algengt á Norðurlöndum og þykir sjálfsagt enda er listsköpun háð öðrum síður hagnaðardrifnum forsendum en háttar um venjulega atvinnustarfsemi. Sömu ívilnanir mættu einnig veita óhagnaðardrifnum félagasamtökum sem inna af hendi mikilvægt starf í þágu menningar og aðstoð við þá sem standa höllum fæti.

Búseta listamanna heimiluð í atvinnuhúsnæði

Í annan stað gæti Reykjavíkurborg, í samstarfi við ríkið, gert listafólki kleift að leiga eða kaupa einhvern hluta þess aragrúa af tómu atvinnuhúsnæði sem má finna innan borgarmarkanna í eigu þessara aðila, á hagkvæmum kjörum og þá með lægri millibils fasteignagjöldum. Jafnframt, að gefnum fyrirfram ákveðnum skilyrðum, heimilað lögskráningu listafólks í rúmgóðu atvinnuhúsnæði sem hentar starfsemi þess og lífsháttum.

Sá tvöfaldi ávinningur sem af ofangreindu hlytist myndi jafnframt hjálpa til við að slá á ógöngur húsnæðisvandans þar sem framboð rýmis myndi aukast fremur hratt. Í erlendum menningarborgum, sem við viljum gjarna bera okkur saman við, eru til viðbótar umbreytts og uppgerðs eldra atvinnuhúsnæðis oft byggð svokölluð “loft”sem eðlilegur hluti borgarskipulags. Einfaldlega innréttuð opin rými ætluð til sérhæfðrar nýskapandi starfsemi samhliða búsetu listamanna.

Aukin rými fyrir listskreytingar í umhverfinu

Innan eldra borgarskipulags og við byggingu nýrra hverfa svo sem nú er áformað mætti koma við auknum tækifærum til listskreytinga umhverfisins. Víða í Evrópu og jafnframt í Asíu hefur myndast sú hefð að hringtorg og eyjar gatna og þjóðvega eru prýdd umhverfislistaverkum. Slíkt fyrirkomulag og annað þessu skylt myndi bæta í verkefnaflóru listafólks og gera það jafnframt kleift að spara stöðugt viðhald gróðurreita sem víða finnast á umferðarmannvirkjum hérlendis. Eitt þarf þó ekki að útilokar annað enda má áfram útbúa fallega gróðurreitir á umferðarsvæðum hönnuðum í samstarfi listamanna og skapandi landlagshönnuða.

Mikilvægi tónlistarkennslu

Íslenskar bókmenntir, kvikmyndir, sjónlistir, gjörningalist, tónlist og önnur listsköpun hafa skapað okkur verðugan sess meðal menningarþjóða. Tónlistarsköpun, með öll sín fjölþættu hliðaráhrif, ber þar einna hæst. Reykjavíkurborg ætti hvergi að hvika sökum margþættra jákvæðra áhrifa á uppeldi og styrkja tónlistarkennslu ungmenna og tónlistarviðburði með öllum mögulegum mætti.

Tónlistarmiðstöð í Hegningarhúsinu

Að lokum vil ég varpa fram þeirri hugmynd, íslensku tónlistarlífi og framlagi þess til heilla og viðurkenningar, að Reykjavíkurborg í samstarfi við ríkið geri Hegningarhúsið við Skólavörðustíg að Tónlistarmiðstöð. Þar yrði íslensk tónlist og stjörnskin hennar kynnt með nýjustu tækni innanhúss t.d. á nýstárlegan hátt í fangaklefunum sjálfum og byggt yrði veglegt glerþak yfir fangelsisgarðinn. Með þeim hætti mætti skapa hóflegan en spennandi og varanlegan tónlistarsal á sögufrægum stað í hjarta miðborgarinnar fyrir starfsemi grasrótinnar í tónlistarheiminum.

Slík þjónandi tónlistar- og upplýsingamiðstöð myndi, allt í senn, efla menningarásýnd borgarinnar í alþjóðlegu samhengi, stuðla að öflugri skapandi starfsemi og án efa verða feykivinsæll upplífgandi viðkomustaður jafnt ferðamanna sem borgarbúa í dagsins önn.

Vel og lengi lifi íslensk menning, listir og listafólk!

Höfundur er stjórnmálafræðingur og listunnandi sem sækist eftir 2-4. sæti í prófkjöri Samfylkingarinnar til borgarstjórnar. Forvalið fer fram 24. janúar og er opið öllum sem skráðir eru í Samfylkinguna.