Fékk ekki að lækka af­borganir því hún komst ekki í gegnum greiðslu­mat

Nýlega ræddi fréttastofa við unga konu sem vinnur á fjórum stöðum en stenst ekki greiðslumat fyrir íbúðarkaupum þar sem greiðslugeta hennar sé of lág. Mánaðarleg leigugreiðsla plús það sem hún leggur til hliðar nemur 380 þúsund krónum. Hins vegar er greiðslugetan eingöngu 240 þúsund krónur miðað við reglur Seðlabankans.

Þurfti aukavinnu til að mega borga minna

Í kjölfar umfjöllunarinnar ræddi fréttastofa við konu á fimmtugsaldri sem býr á höfuðborgarsvæðinu, en hún vill ekki koma fram undir nafni. Hún var búinn að komast inn á íbúðamarkaðinn og festi vexti áður en þeir hækkuðu gríðarlega á árunum 2021 til 2023. Þegar vextirnir áttu að losna fimm árum síðar sá hún ekki fram á að geta greitt af láninu þegar mánaðarlegar greiðslur áttu að hækka upp úr öllu valdi. 

Hún leitaði til bankans sem lánaði henni, Arion banka, og stefndi á að stækka verðtryggða hluta lánsins og minnka þann óverðtryggða til að lækka afborganir. Það tókst ekki, því hún stóðst ekki greiðslumat. Hún þénaði ekki nægilega mikið til að greiða minna af láninu. Hún neyddist til að fá sér aukavinnu og fá meira útborgað til að mega borga minna.

Bankarnir líti framhjá lögum

Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna, segir málið stórfurðulegt.

„Það er alveg skýrt að í lögum er ekkert sem krefur bankana um að framkvæma greiðslumat sé verið að endurfjármagna, eða að lánið sem tekið sé tekið til að greiða upp eldra lán, og sér í lagi svo greiðslurnar hækki ekki. Þarna sýnist mér vera annaðhvort vera reynt að bregða fæti fyrir lántakendur, eða þá að bankarnir líti á þetta sem einhverskonar tekjulind. Að koma fólki í greiðslumat þegar það er algjörlega óþarfi,“ segir Breki. 

Hljóti að vera mistök

Breki vísar þarna í að það er sérstaklega tekið fram í lögum að bönkum sé heimilt að veita þeim sem vilja lækka afborganir vegna greiðsluerfiðleika undanþágu frá greiðslumati. Viðskiptabankarnir þrír gera samt allir kröfu um greiðslumat við að færa meira yfir í verðtryggt.

„Maður trúir ekki öðru en að þetta hljóti að vera einhverskonar mistök. Einhverskonar yfirsýn sem bankarnir breyti og lagi strax,“ segir Breki.