Þjóðin hafi tekið rétta á­kvörðun í Icesave málinu

Þjóðin hafnaði tveimur samningum í þjóðaratkvæðagreiðslu árin 2010 og 2011. Íslenskar ríkið hafði einnig betur í EFTA-dómstólnum vegna málsins árið 2013. Heiðar fór yfir málið í Bítinu á Bylgjunni í morgun.

Icesave voru reikningar á vegum Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Þjónustan stóð viðskiptavinum í þessum löndum til boða þar til í október árið 2008 í bankahruninu. Kröfur vegna reikninga hjá Icesave námu um 1.330 milljörðum króna. Heiðar segir að á átta árum hafi Landsbankinn náð að greiða upp forgangskröfur, sem þar með voru Icesave reikningarnir, en samningarnir um Icesave sem kosið var um hafi verið þannig að það áttu að leggjast viðbótarvextir ofan á þetta.

„Ef við hefðum samþykkt fyrstu samningana, eða aðra samningana, værum við tugum eða hundruðum milljörðum fátækari í dag. Vegna þess að þessir vextir hefðu komið til greiðslu,“ segir Heiðar.

Vegna þess að samningarnir voru felldir voru engin vextir eða vaxtavextir ofan á upphæðina sem var greidd á tímabilinu 2008 til 2016.

Umræðan skökk

Hann segir að það megi alltaf rýna í baksýnisspegilinn og spá í hvað hefði gerst. Þetta hafi verið fyrsti boltinn sem rann af stað því það hafi önnur mál verið óuppgerð á Íslandi. Það hafi verið fleiri forgangskröfur og kröfur á bankana.

„Umræðan var svo skökk hérna 2009, 2010 og 2011,“ segir Heiðar og að það hafi til dæmis verið aðilar í atvinnulífinu sem töluðu um að ríkið ætti að taka lán og greiða þetta upp.

Hann segir vandann þó hafa verið þann að á Íslandi voru eignir í krónum en skuldir í erlendum gjaldmiðlum. Þess vegna hafi verið sett fjármagnshöft í hruninu og ef við hefðum fest þau enn frekar í sessi með því að samþykkja Icesave samningana gæti allt eins verið að við værum enn innan haftakerfis í dag, sem myndi rýra lífskjör mjög mikið.

Heiðar segir vaxtaálagið sem hafi átt að vera á samningunum, 5,5 prósent, svakalega mikið. Sérstaklega ef tekið er mið af því að árið 2016 þegar málinu lýkur voru stýrivextir neikvæðir í Evrópu.

Heiðar segir kröfu hollenska og breska ríkisins að íslenska ríkið endurgreiddi þeim það sem þau hefðu greitt út úr innistæðutryggingasjóðum eðlilega, en það verði að skoða á hvaða forsendum sú krafa hafi verið gerð og hvernig vextir hafi átt að vera á slíkri kröfu og hvort þetta ætti að vera umfram það sem þrotabú einkabankans, Landsbankans, gæti gert. Dómsmálið hafi gengið út á það.

Hryðjuverkalög á Ísland

Á sama tíma megi ekki gleyma því að málið hafi orðið mjög pólitískt og að bresk yfirvöld settu hryðjuverkalög á Ísland.

„Bretar og Hollendingar með tilstilli Norðurlanda stöðvuðu eðlilega fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til Íslands,“ segir Heiðar og að Svíar hafi farið þar fremst í flokki. Skýr krafa hafi verið lögð fram um að ekki yrði sendur meiri peningur til Íslands ef ekki yrði gengið frá Icesave-samningunum.

„Þetta var svona pólitískt ofbeldi, eins og ég sé það, á alþjóðavettvangi.“

Heiðar segir að innviðir hefðu líklega komið enn verr út úr hruninu og að ráðstöfunartekjur heimila hefðu aldrei vaxið með sama hætti ef samningarnir hefðu verið samþykktir.

„Sem betur fer var þessu máli lokið svona. Því var hafnað að greiða einhverja vexti eða gangast við því að ríkið ætti að fara í ábyrgð við þessar kröfur.“

Hefði ekki miklu breytt að samþykkja

Heiðar segir mjög hæpið að ef það hefði verið gengið að samningunum að það hefði miklu breytt fyrir fjárfestingar á Íslandi en einhverjir notuðu það sem rök á sínum tíma. Að það myndi auka trúverðugleika að gangast við samningunum. Heiðar bendir á að á þessum tíma hafi verið fjármagnshöft og það sé ekki aðlaðandi fyrir fjárfesta. Þeir sem fjárfestu hér á þessum tíma hafi í raun fengið að gera það með afslætti með aflandskrónum.

Heiðar segir mikilvægt að halda þessari atburðarás til haga. Um sé að ræða dæmi þar sem Ísland átti fáa vini alþjóðlega en það skipti okkur miklu máli að hafa traustar alþjóðlega tengingar. Þarna hafi ekki verið búið að rækta það.

„Síðan að treysta eigin dómgreind,“ segir Heiðar og að það hafi verið mikill þrýstingur erlendis. Bretar og Hollendingar hafi sótt málið hart og við, Ísland, höfuð verið ákveðið eyland í þessu ferli.