Harðnandi samkeppni krefst samstarfs þjóða

Allt bendir til þess sífellt harðnandi samkeppni bíði þeirra sem veiða og selja villtan Atlantshafsþorsk. Ekki þarf að leita langt aftur til að finna tíma þegar Íslendingar voru með tíu prósent af framboði hvítfisks í heiminum – á sama tíma er því jafnframt spáð að innan fjögurra ára verði það hlutfall einungis eitt prósent.

Í nýrri greiningu Íslenska sjávarklasans er þeirri spurningu velt upp hvort efla ætti samstarf þjóða við Norður-Atlantshaf um markaðssetningu á villtum þorski – Íslands ásamt Norðmönnum, Færeyingum og Rússum. Lýtur það að kynningu Atlantshafsþorsksins á fjarlægum mörkuðum eins og til dæmis í Asíu. Í greiningu Sjávarklasans er bent á að hvítfiskeldi sækir mjög í sig veðrið um þessar mundir og hugsanlegt er að aukið framboð á eldisfiski muni hafa áhrif á markað með villta hvítfiskstofna. Er þar vitnað til erindis Gorjans Nikoliks, sérfræðings hjá Rabobank, á ráðstefnu Marels um efnið í Kaupmannahöfn nýverið.

Með breyttri fiskveiðistjórnun hefur framboð á villtum hvítfiski haldist nokkuð stöðugt á undanförnum árum eða sem nemur tæpum sex milljónum tonna. Stærstu stofnarnir eru Alaska­ufsinn, sem er þrjár milljónir tonna, og Atlantshafsþorskurinn, sem er um ein milljón tonna. Í greiningu Sjávarklasans er hins vegar gert ráð fyrir að hvítfiskeldi vaxi hratt á næstu árum. Það samsvarar nú yfir tíu milljónum tonna og stefnir í að það verði komið yfir tólf milljónir tonna árið 2020. Þær fisktegundir sem um ræðir eru einkum tilapía (beitifiskur eða hekluborri) og pangasius – eldisfiskur sem er upprunninn í Víetnam.

Kaupendum fækkar

Í greiningunni segir að Íslendingar geti ugglaust selt þorskinn áfram sem hágæðavöru og á góðu verði. Hættan sé hins vegar sú að áfram fækki kaupendum dýrrar matvöru í Evrópu þar sem efnahagslíf stærstu markaðssvæða Íslands hefur átt undir högg að sækja. Því þurfi bæði að treysta ímynd Íslandsþorskins á harðnandi markaði og um leið að sækja meira á ný markaðssvæði eins og Asíu þar sem hagvöxtur hefur verið meiri, millistéttin fer vaxandi og áhugi er til staðar á sjávar­afurðum frá okkar heimshluta. Með tilliti til þessa þurfi Íslendingar að hyggja að samstarfi við önnur lönd sem veiða og vinna þorsk úr Atlantshafi.

Þór Sigfússon, stjórnarformaður Sjávarklasans, telur að formlegt samstarf með stofnun sérstaks fyrirtækis um ímyndar- og markaðsmál Atlantshafsþorsksins væri líklega farsælasta leiðin til að fylgja svona verkefni eftir.

„Ég tel að best væri að hefjast handa með markaðsverkefni á tilteknu svæði eða landi í Asíu. Svona samstarf þarf meðal annars að eiga sér stað í gegnum öflug fyrirtæki í greininni, bæði sjávarútvegsfyrirtæki og sölu- og markaðsfyrirtæki. Ég held að það samstarf sem hófst með Arctic Circle hérlendis og sú athygli sem sá vettvangur hefur fengið sýni að það liggi mörg tækifæri í fjölþjóðlegu samstarfi á Norðurslóðum eins og samstarfi um ímyndar- og markaðssetningu matvæla frá þessum svæðum,“ segir Þór.

Í greiningunni segir að í slíku samstarfi gæti reynsla íslenskra fisksölufyrirtækja reynst vel, og reynsla Norðmanna í sölu á hvítfiski og laxi á þessum slóðum gæti reynst happadrjúg í samstarfi. Aðalatriðið sé að aðstæður á mörkuðum eru að breytast og ástæða er til að ræða hvernig bregðast eigi við því.

Lítil þekking

Allnokkur munur er á hvíta eldis­fiskinum og villta Atlantshafsþorskinum með tilliti til gæða, næringarinnihalds, uppruna og sjálfbærnisjónarmiða. Í greiningu Sjávarklasans segir að á það beri þó að líta að þekking neytenda á gæðum fisks sé í mörgum tilfellum verulega takmörkuð og stórir aðilar á neytendavörumarkaði, þeir sem ráða yfir söluborðum matvörumarkaða, séu að auka fjárfestingar í hvítfiskeldi. „Þessir aðilar, sem eru oft ráðandi á stórum parti neytendavörumarkaðar, sjá fyrir sér að eldishvítfiskur verði næsta „kjúklingabylting“, þar eð hægt verði að útvega neytendum ódýrt fiskiprótein úr eldisfiski á komandi árum og áratugum.“

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu.