Framtíð doktorsnáms á Íslandi Védís Ragnheiðardóttir skrifar 18. október 2017 09:00 Framtíðin er björt í vísindastarfi og rannsóknum á Íslandi ef marka má fjölda skráðra doktorsnema við Háskóla Íslands. Mikillar grósku og vaxandi áhuga á rannsóknartengdu framhaldsnámi má merkja í aukningu doktorsnema við skólann. Þannig hefur skráðum doktorsnemum fjölgað úr 346 árið 2009 í 597 árið 2016 eða um 72,5%. Því miður hefur fjármagn til innlendra samkeppnissjóða og háskólans ekki fylgt þessari þróun. Í stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs 2014–2016 var rætt fjálglega og af metnaði um öfluga nýliðun í vísindum og nýsköpun á Íslandi og var markið sett hátt; styrkja átti fjármögnun doktorsnáms með það að markmiði að frá og með árinu 2016 yrðu árlega 200 doktorsnemastöður að fullu fjármagnaðar úr innlendum samkeppnissjóðum. Þá var stefnan sett á að árið 2016 myndu 3% af vergri landsframleiðslu renna til vísinda og nýsköpunar. Því miður hefur hvorugt markmiðanna náðst. Í nýútkominni skýrslu Hagstofunnar kemur fram að í stað hækkunar í 3% af vergri landsframleiðslu hafa heildarútgjöld til rannsókna- og þróunarstarfs lækkað úr 2,17% árið 2015 í 2,08% á árinu 2016. Það jafngildir lækkun hlutfallslegra útgjalda um sem nemur 0,09% af vergri landsframleiðslu. Þegar horft er til samkeppnissjóða má sjá að langt er í land. Helsti samkeppnissjóður sem doktorsnemar á Íslandi geta sótt um í er rannsóknasjóður Rannís. Þegar skoðuð er úthlutun ársins 2016 má sjá að af 40 umsóknum um doktorsnemastyrki hlutu aðeins 12 styrk (27,3% árangurshlutfall). Auk þess eiga doktorsnemar þess kost að þiggja laun úr stærri styrkjum Rannsóknasjóðs Rannís, svokölluðum öndvegis- og verkefnastyrkjum, þá jafnan sem hluti af stærri rannsóknarverkefnum leiðbeinanda. Tölur um fjölda doktorsnema sem þiggja laun úr slíkum styrkjum eru ekki hluti af opinberum gögnum Rannís fyrir úthlutunarárið 2016. Til viðmiðunar má þó nefna að árið 2015 þáðu 59 doktorsnemar laun úr öndvegis- og verkefnastyrkjum og ólíklegt má telja að sá fjöldi hafi aukist þar sem fjármagn hefur ekki aukist að ráði. Sé Rannsóknasjóður Háskóla Íslands talinn með – en hann er aðeins opinn doktorsnemum við Háskóla Íslands – eykst fjöldi styrktra nema um 32. Umsækjendur í sjóðinn voru aftur á móti 146 og var árangurshlutfall því 21,9%. Ef tekið er mið af tölum um úthlutanir 2016 og um öndvegis- og verkefnastyrki frá 2015 er hér um að ræða 103 doktorsnemastöður. 97 stöður vantar upp á markmið stefnu og aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs 2014–2016. Við þetta má bæta að árið 2017 fjölgaði umsóknum til Rannsóknasjóðs Rannís og árangurshlutfallið lækkaði úr 27,3% í 23,3% eða um sem nemur 14,6%. Í stefnu Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2017–2019 er markmið um 3% af vergri landsframleiðslu til vísinda og nýsköpunar á ný sett fram en í þetta sinn er gefið meira svigrúm til að ná þessu markmiði: sjö ár í stað tveggja, eða til ársins 2024. Þá er ekki minnst á doktorsnám eða styrktar doktorsnemastöður í stefnunni. Af ofangreindu má sjá að hættumerki eru á lofti, hlutfallsleg útgjöld af vergri landsframleiðslu til rannsóknar- og þróunarstarfs hafa lækkað um 0,09% milli ára og metnaður fyrir öflugu doktorsnámi, rannsóknum og nýsköpun virðist fara minnkandi ef marka má stefnu Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2017–2019. Mikilvægt er að bregðast hratt við ef ekki á að setja öflugt og ört vaxandi doktorsnám og rannsóknir og nýsköpun á Íslandi í hættu. Ég hvet frambjóðendur allra flokka til að setja fram sterka og metnaðarfulla framtíðarsýn um rannsóknir og nýsköpun og beita sér fyrir eflingu doktorsnáms með því að tryggja aukið fjármagn til háskólastigsins og Rannsóknasjóðs Rannís. Þá hvet ég til þess að við fjárlagagerð sem og í allri stefnumótun verði sérstaklega hugað að doktorsnámi. Doktorsnemar eru rannsakendur og háskólakennarar framtíðarinnar. Okkar rannsóknarstarf er grundvöllur nýrrar þekkingar og nýsköpunar um ókomin ár – þekkingar og nýsköpunar sem kemur öllu samfélaginu til góða.Höfundur er doktorsnemi í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands, stjórnarmeðlimur Fedon – félags doktorsnema og nýdoktora við Háskóla Íslands, formaður Félags doktorsnema og nýdoktora við Hugvísindasvið Háskóla Íslands.Greinin er hluti af átaki Stúdentaráðs og Félags doktorsnema og nýdoktora við Háskóla Íslands í samstarfi við LÍS - Landssamtök íslenskra stúdenta vegna fjármögnunar háskólastigsins í aðdraganda Alþingiskosninga 2017. Kassamerki átaksins er #kjóstumenntun.Opinn fundur verður haldinn á Háskólatorgi í hádeginu í dag með frambjóðendum stjórnmálaflokka þar sem tækifæri gefst til að ræða málefni háskólanna og stúdenta. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Kosningar 2017 Vísindi Tengdar fréttir Af áhuga sprettur árangur Eins og fram hefur komið á undanförnum dögum, í aðsendum greinum aðildarfélaga LÍS – Landssamtaka íslenskra stúdenta, hefur undirfjármögnun háskólanna víðtækari áhrif en bara á nemendur. 15. október 2017 09:00 Mennt er máttur Menntun eykur þróun og nýsköpun og býr þannig til fleiri tækifæri og starfsmöguleika. Menntun eykur gagnrýna hugsun og hjálpar einstaklingum að finna hvar áhugasvið þeirra liggur. 12. október 2017 09:42 Mannauður er undirstaða heilbrigðisþjónustu Undanfarin tvö ár hef ég setið í Stúdentaráði og þar fengið að kynnast mikilvægi hagsmunabaráttu og þess að nemendur hafi rödd. Það hefur verið magnað að fylgjast með hverju er hægt að hrinda í framkvæmd og hvað er hægt að hafa mikil áhrif. 4. október 2017 09:00 Sagan um Sigga Það var mánudagsmorgun þegar söguhetjan okkar, Siggi, gekk um háskólasvæðið á leið í sinn fyrsta tíma sem háskólanemi. 7. október 2017 09:00 Þú færð helmingi minna en á Norðurlöndunum Ávinningur háskólanáms er mikill fyrir einstaklinga og samfélagið í heild. Hann hefur bein áhrif á efnahag, gildi, þekkingu og viðhorf einstaklinga, samfélaginu til bóta. 10. október 2017 09:00 Háskólamenntun í heimabyggð Á Íslandi búum við það vel að eiga sjö starfandi háskóla, þar af eru fjórir háskólar starfandi utan höfuðborgarsvæðisins. 16. október 2017 09:00 Námsmenn erlendis og niðurskurðarhnífurinn Í þeim kosningum sem nú eru að ganga í garð er mikilvægt að setja menntun á dagskrá sem eitt af stóru kosningamálunum. Þótt tíminn sé naumur þangað til að gengið er að kjörkössunum er nauðsynlegt að vita hvaða sýn íslenskir stjórnmálamenn hafa varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna (LÍN) og námsmenn erlendis. 14. október 2017 09:00 Undirfjármögnun kemur í veg fyrir sérhæfingu nemenda Mikilvægt er að nemendur fái tækifæri til þess að sérhæfa sig á hinum ýmsu námsleiðum en ekki aðeins brot af því sem þeim þeir hafa hug á að sérhæfa sig í. 6. október 2017 09:00 Landsbyggðin án háskóla? Í síðasta mánuði og í raun allt síðasta árið hefur skólinn minn verið að halda upp á þrjátíu ára afmælið sitt. Á tímamótum sem þessum er algengt að fara í sjálfsskoðun, við þekkjum þetta öll þegar við höfum náð ákveðnum áföngum í lífi okkar, aldur, atburður, útskrift eða ákveðin upplifun. 9. október 2017 09:49 Aftur til fortíðar - undirfjármögnun hægir á framförum Ætli hinn almenni borgari átti sig á mikilvægi málefnisins? Það er undir okkur öllum komið að berjast fyrir réttindum sem eru jafnvel talin sjálfsögð, en eru það ekki. 11. október 2017 12:15 Skiptir þessi háskóli máli? Nú rúmum 100 árum eftir stofnun hefur starfsemi Háskóla Íslands vaxið og dafnað eins og sjá má á auknum nemendafjölda. 3. október 2017 09:00 Hugvísindi í hættu Háskóli Íslands er í fyrsta skipti í hópi 250 bestu háskóla heims á sviði hugvísinda samkvæmt nýjum lista Times Higher Education University Rankings 5. október 2017 09:39 Milli steins og sleggju Mikilvægi lista og annarra skapandi greina í samfélaginu er óumdeilanlegt. 17. október 2017 09:00 Eru verðmætin fólgin í náttúrunni? Á næstum árum og áratugum munu eiga sér stað miklar breytingar á náttúrunni vegna hlýnunar loftslags sem gerist nú á fordæmalausum hraða. 8. október 2017 09:00 Hvar viljum við standa í fjórðu iðnbyltingunni? Háskólar á Íslandi hafa verið undirfjármagnaðir í alltof langan tíma. Hagsmunasamtök og rektorar háskólanna hafa reynt að skapa umræðu um vandamálið undir myllumerkinu #HáskólaríHættu og nú #KjóstuMenntun. 13. október 2017 09:00 Mest lesið Enga saltdreifara á Bessastaði takk Skírnir Garðarsson Skoðun Bakslag í streymi Silja Snædal Drífudóttir Skoðun Eins og sandur úr greip Jón Steindór Valdimarsson Skoðun Spurðu fólkið Halla Tómasdóttir Skoðun Sögufölsun eytt í kyrrþey Hjörtur Hjartarson Skoðun Satt og logið Bryndís Schram Skoðun Hvernig forseta vilt þú? Valdís Arnarsdóttir Skoðun Óbærileg léttúð VG Jakob Frímann Magnússon Skoðun Hver er pælingin? Ásgeir Brynjar Torfason Skoðun Breiðholt brennur Eðvarð Hilmarsson Skoðun Skoðun Skoðun Eins og sandur úr greip Jón Steindór Valdimarsson skrifar Skoðun Enga saltdreifara á Bessastaði takk Skírnir Garðarsson skrifar Skoðun Hvernig forseta vilt þú? Valdís Arnarsdóttir skrifar Skoðun Spurðu fólkið Halla Tómasdóttir skrifar Skoðun Vopn, sprengjur og annað eins Árný Björg Blandon skrifar Skoðun Hvar er eldhúsglugginn? Elsa Ævarsdóttir skrifar Skoðun Bakslag í streymi Silja Snædal Drífudóttir skrifar Skoðun Tímaskekkja á 21. öldinni Valerio Gargiulo skrifar Skoðun Hver er pælingin? Ásgeir Brynjar Torfason skrifar Skoðun Í átt að velsæld á nokkrum mínútum Olga Björt Þórðardóttir skrifar Skoðun Er fyrirmyndarríkið Ísland í ruslflokki í sorpmálum? Sigurður Páll Jónsson skrifar Skoðun Takk fyrir vettlingana! Hópur foreldra leikskólabarna í Reykjavík skrifar Skoðun Hvað varð um samveruna? Hildur Gunnarsdóttir skrifar Skoðun Listir og velferð Kristín Valsdóttir skrifar Skoðun Er forsetaframbjóðendum umhugað um dýravernd? Árni Stefán Árnason skrifar Skoðun Þegar þú vilt miklu meira bákn Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Óbærileg léttúð VG Jakob Frímann Magnússon skrifar Skoðun Að hafa áhrif á nærumhverfi sitt Guðbrandur Einarsson skrifar Skoðun Framtíð innri markaðarins Gunnar Bragi Sveinsson skrifar Skoðun Satt og logið Bryndís Schram skrifar Skoðun Alþjóðlegi leiðsöguhundadagurinn Sigþór U. Hallfreðsson skrifar Skoðun Framsókn leggst ekki í duftið Guðmundur Birkir Þorkelsson skrifar Skoðun Að dreyma um alheim góðvildar Valerio Gargiulo skrifar Skoðun Að bjarga sex lífum á mínútu í hálfa öld Birna Þórarinsdóttir skrifar Skoðun Þegar þú ert báknið Gabríel Ingimarsson skrifar Skoðun Svik við þjóðina Alfreð Sturla Böðvarsson skrifar Skoðun Innivist er mikilvægasti þátturinn við hönnun íbúða! Ásta Logadóttir skrifar Skoðun Brautryðjandinn Baldur Þóra Björk Smith skrifar Skoðun Katrín og Gunnar? Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Ótímabundin leyfi, ótímabundið náttúruníð Elvar Örn Friðriksson skrifar Sjá meira
Framtíðin er björt í vísindastarfi og rannsóknum á Íslandi ef marka má fjölda skráðra doktorsnema við Háskóla Íslands. Mikillar grósku og vaxandi áhuga á rannsóknartengdu framhaldsnámi má merkja í aukningu doktorsnema við skólann. Þannig hefur skráðum doktorsnemum fjölgað úr 346 árið 2009 í 597 árið 2016 eða um 72,5%. Því miður hefur fjármagn til innlendra samkeppnissjóða og háskólans ekki fylgt þessari þróun. Í stefnu og aðgerðaáætlun Vísinda- og tækniráðs 2014–2016 var rætt fjálglega og af metnaði um öfluga nýliðun í vísindum og nýsköpun á Íslandi og var markið sett hátt; styrkja átti fjármögnun doktorsnáms með það að markmiði að frá og með árinu 2016 yrðu árlega 200 doktorsnemastöður að fullu fjármagnaðar úr innlendum samkeppnissjóðum. Þá var stefnan sett á að árið 2016 myndu 3% af vergri landsframleiðslu renna til vísinda og nýsköpunar. Því miður hefur hvorugt markmiðanna náðst. Í nýútkominni skýrslu Hagstofunnar kemur fram að í stað hækkunar í 3% af vergri landsframleiðslu hafa heildarútgjöld til rannsókna- og þróunarstarfs lækkað úr 2,17% árið 2015 í 2,08% á árinu 2016. Það jafngildir lækkun hlutfallslegra útgjalda um sem nemur 0,09% af vergri landsframleiðslu. Þegar horft er til samkeppnissjóða má sjá að langt er í land. Helsti samkeppnissjóður sem doktorsnemar á Íslandi geta sótt um í er rannsóknasjóður Rannís. Þegar skoðuð er úthlutun ársins 2016 má sjá að af 40 umsóknum um doktorsnemastyrki hlutu aðeins 12 styrk (27,3% árangurshlutfall). Auk þess eiga doktorsnemar þess kost að þiggja laun úr stærri styrkjum Rannsóknasjóðs Rannís, svokölluðum öndvegis- og verkefnastyrkjum, þá jafnan sem hluti af stærri rannsóknarverkefnum leiðbeinanda. Tölur um fjölda doktorsnema sem þiggja laun úr slíkum styrkjum eru ekki hluti af opinberum gögnum Rannís fyrir úthlutunarárið 2016. Til viðmiðunar má þó nefna að árið 2015 þáðu 59 doktorsnemar laun úr öndvegis- og verkefnastyrkjum og ólíklegt má telja að sá fjöldi hafi aukist þar sem fjármagn hefur ekki aukist að ráði. Sé Rannsóknasjóður Háskóla Íslands talinn með – en hann er aðeins opinn doktorsnemum við Háskóla Íslands – eykst fjöldi styrktra nema um 32. Umsækjendur í sjóðinn voru aftur á móti 146 og var árangurshlutfall því 21,9%. Ef tekið er mið af tölum um úthlutanir 2016 og um öndvegis- og verkefnastyrki frá 2015 er hér um að ræða 103 doktorsnemastöður. 97 stöður vantar upp á markmið stefnu og aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs 2014–2016. Við þetta má bæta að árið 2017 fjölgaði umsóknum til Rannsóknasjóðs Rannís og árangurshlutfallið lækkaði úr 27,3% í 23,3% eða um sem nemur 14,6%. Í stefnu Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2017–2019 er markmið um 3% af vergri landsframleiðslu til vísinda og nýsköpunar á ný sett fram en í þetta sinn er gefið meira svigrúm til að ná þessu markmiði: sjö ár í stað tveggja, eða til ársins 2024. Þá er ekki minnst á doktorsnám eða styrktar doktorsnemastöður í stefnunni. Af ofangreindu má sjá að hættumerki eru á lofti, hlutfallsleg útgjöld af vergri landsframleiðslu til rannsóknar- og þróunarstarfs hafa lækkað um 0,09% milli ára og metnaður fyrir öflugu doktorsnámi, rannsóknum og nýsköpun virðist fara minnkandi ef marka má stefnu Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2017–2019. Mikilvægt er að bregðast hratt við ef ekki á að setja öflugt og ört vaxandi doktorsnám og rannsóknir og nýsköpun á Íslandi í hættu. Ég hvet frambjóðendur allra flokka til að setja fram sterka og metnaðarfulla framtíðarsýn um rannsóknir og nýsköpun og beita sér fyrir eflingu doktorsnáms með því að tryggja aukið fjármagn til háskólastigsins og Rannsóknasjóðs Rannís. Þá hvet ég til þess að við fjárlagagerð sem og í allri stefnumótun verði sérstaklega hugað að doktorsnámi. Doktorsnemar eru rannsakendur og háskólakennarar framtíðarinnar. Okkar rannsóknarstarf er grundvöllur nýrrar þekkingar og nýsköpunar um ókomin ár – þekkingar og nýsköpunar sem kemur öllu samfélaginu til góða.Höfundur er doktorsnemi í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands, stjórnarmeðlimur Fedon – félags doktorsnema og nýdoktora við Háskóla Íslands, formaður Félags doktorsnema og nýdoktora við Hugvísindasvið Háskóla Íslands.Greinin er hluti af átaki Stúdentaráðs og Félags doktorsnema og nýdoktora við Háskóla Íslands í samstarfi við LÍS - Landssamtök íslenskra stúdenta vegna fjármögnunar háskólastigsins í aðdraganda Alþingiskosninga 2017. Kassamerki átaksins er #kjóstumenntun.Opinn fundur verður haldinn á Háskólatorgi í hádeginu í dag með frambjóðendum stjórnmálaflokka þar sem tækifæri gefst til að ræða málefni háskólanna og stúdenta.
Af áhuga sprettur árangur Eins og fram hefur komið á undanförnum dögum, í aðsendum greinum aðildarfélaga LÍS – Landssamtaka íslenskra stúdenta, hefur undirfjármögnun háskólanna víðtækari áhrif en bara á nemendur. 15. október 2017 09:00
Mennt er máttur Menntun eykur þróun og nýsköpun og býr þannig til fleiri tækifæri og starfsmöguleika. Menntun eykur gagnrýna hugsun og hjálpar einstaklingum að finna hvar áhugasvið þeirra liggur. 12. október 2017 09:42
Mannauður er undirstaða heilbrigðisþjónustu Undanfarin tvö ár hef ég setið í Stúdentaráði og þar fengið að kynnast mikilvægi hagsmunabaráttu og þess að nemendur hafi rödd. Það hefur verið magnað að fylgjast með hverju er hægt að hrinda í framkvæmd og hvað er hægt að hafa mikil áhrif. 4. október 2017 09:00
Sagan um Sigga Það var mánudagsmorgun þegar söguhetjan okkar, Siggi, gekk um háskólasvæðið á leið í sinn fyrsta tíma sem háskólanemi. 7. október 2017 09:00
Þú færð helmingi minna en á Norðurlöndunum Ávinningur háskólanáms er mikill fyrir einstaklinga og samfélagið í heild. Hann hefur bein áhrif á efnahag, gildi, þekkingu og viðhorf einstaklinga, samfélaginu til bóta. 10. október 2017 09:00
Háskólamenntun í heimabyggð Á Íslandi búum við það vel að eiga sjö starfandi háskóla, þar af eru fjórir háskólar starfandi utan höfuðborgarsvæðisins. 16. október 2017 09:00
Námsmenn erlendis og niðurskurðarhnífurinn Í þeim kosningum sem nú eru að ganga í garð er mikilvægt að setja menntun á dagskrá sem eitt af stóru kosningamálunum. Þótt tíminn sé naumur þangað til að gengið er að kjörkössunum er nauðsynlegt að vita hvaða sýn íslenskir stjórnmálamenn hafa varðandi Lánasjóð íslenskra námsmanna (LÍN) og námsmenn erlendis. 14. október 2017 09:00
Undirfjármögnun kemur í veg fyrir sérhæfingu nemenda Mikilvægt er að nemendur fái tækifæri til þess að sérhæfa sig á hinum ýmsu námsleiðum en ekki aðeins brot af því sem þeim þeir hafa hug á að sérhæfa sig í. 6. október 2017 09:00
Landsbyggðin án háskóla? Í síðasta mánuði og í raun allt síðasta árið hefur skólinn minn verið að halda upp á þrjátíu ára afmælið sitt. Á tímamótum sem þessum er algengt að fara í sjálfsskoðun, við þekkjum þetta öll þegar við höfum náð ákveðnum áföngum í lífi okkar, aldur, atburður, útskrift eða ákveðin upplifun. 9. október 2017 09:49
Aftur til fortíðar - undirfjármögnun hægir á framförum Ætli hinn almenni borgari átti sig á mikilvægi málefnisins? Það er undir okkur öllum komið að berjast fyrir réttindum sem eru jafnvel talin sjálfsögð, en eru það ekki. 11. október 2017 12:15
Skiptir þessi háskóli máli? Nú rúmum 100 árum eftir stofnun hefur starfsemi Háskóla Íslands vaxið og dafnað eins og sjá má á auknum nemendafjölda. 3. október 2017 09:00
Hugvísindi í hættu Háskóli Íslands er í fyrsta skipti í hópi 250 bestu háskóla heims á sviði hugvísinda samkvæmt nýjum lista Times Higher Education University Rankings 5. október 2017 09:39
Milli steins og sleggju Mikilvægi lista og annarra skapandi greina í samfélaginu er óumdeilanlegt. 17. október 2017 09:00
Eru verðmætin fólgin í náttúrunni? Á næstum árum og áratugum munu eiga sér stað miklar breytingar á náttúrunni vegna hlýnunar loftslags sem gerist nú á fordæmalausum hraða. 8. október 2017 09:00
Hvar viljum við standa í fjórðu iðnbyltingunni? Háskólar á Íslandi hafa verið undirfjármagnaðir í alltof langan tíma. Hagsmunasamtök og rektorar háskólanna hafa reynt að skapa umræðu um vandamálið undir myllumerkinu #HáskólaríHættu og nú #KjóstuMenntun. 13. október 2017 09:00