Útlend þróun kom á móti hækkun launa

Eftir kjarasamninga á almennum markaði á síðasta ári hækkuðu laun meira en fyrir samningagerðina var talið geta samrýmst markmiðum um verðbólgustig í landinu.

Þórarinn G. Pétursson, aðalhagfræðingur Seðlabankans, segir þetta þó eiga sér sínar skýringar og ekki til marks um að hrópað hafi verið „úlfur, úlfur“ í aðdraganda samninga.

Ásdís Kristjánsdóttir, forstöðumaður efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins, benti nýverið á í viðtali við Bítið á Bylgjunni að fyrir ári hefði verið samið um 2,8 prósenta hækkun launa samkvæmt mati Seðlabankans um hvaða svigrúm væri til staðar. 

Þá var mat bankans að hækkun launavísitölu umfram fjögur prósent myndi ógna verðbólgumarkmiði. Vísitalan hækkaði hins vegar um sex prósent og verðbólga fór í 0,8 prósent.

Þórarinn segir Seðlabankann bara benda á að til lengdar gangi ekki upp að hækka laun umfram framleiðslugetu í hagkerfinu. Hækki laun ár eftir ár um sex prósent meðan framleiðni aukist um tvö, þannig að launakostnaður fyrirtækja aukist stöðugt, þá verði verðbólgu ekki haldið í 2,5 prósentum.

„En það breytir því ekki að einstaka ár getur þetta auðveldlega gerst,“ segir Þórarinn. Eftir samningana í fyrra hafi laun hækkað umfram markmið og búið til verðbólguþrýsting, en aðrir þættir hafi á sama tíma komið á móti. 

Til dæmis hafi gengi krónunnar hækkað, alþjóðleg verðbólga verið ótrúlega lítil, slaki hafi verið í þjóðarbúinu og svo hafi olíuverð hríðfallið í lok árs. 

„Þannig að í þessu eru í sjálfu sér engar mótsagnir og mér finnst ekki að verið sé að hrópa úlfur, úlfur.“

Þórarinn bendir á að nýjasta spá Seðlabankans geri ráð fyrir launahækkunum upp á fimm prósent á sama tíma og framleiðni aukist bara um eitt. 

„Þannig að spáin gerir ráð fyrir meiri hækkunum en samrýmast verðbólgu-markmiði til lengdar, en samt fari verðbólga bara upp í markmið.“ 

Þetta sé vegna þess að verðbólga sé þegar mjög lítil og þegar áhrif af olíuverði, gengi og öðrum þáttum fjari út þá taki launin við og togi verðbólguna upp í markmið. 

Þá segir Þórarinn ekki mega gleymast að ein birtingarmynd viðvarandi launaþrýstings sé hærra vaxtastig.

„Hægt er vera með miklar launahækkanir án þess að verðbólga hreyfist, en þá af því að þetta slær út í vaxtastiginu. Birtingarmynd launahækkana verður þá ekki endilega í verðbólgu, heldur sést hún í vöxtunum í samanburði við önnur lönd.“