Læknaskortur regla ekki undantekning

Mönnun í stöður lækna á landsbyggðinni er stórt vandamál og svo hefur verið um langt árabil. Kjarasamningar lækna hafa þegar létt undir við að manna sérfræðistöður með læknum sem hafa verið búsettir erlendis en því fer fjarri að öll kurl séu komin grafar til að leysa úr þeim vanda sem birtist í kjaradeilum lækna á undanförnum árum.

Efnismikið svar barst Steingrími J. Sigfússyni, þingmanni Vinstri grænna, frá Kristjáni Þór Júlíussyni heilbrigðisráðherra á þriðjudag við fyrirspurn um horfur í mönnun heilbrigðisþjónustunnar. Stór þáttur í fyrirspurn Steingríms lýtur að stöðu og horfum í mönnunarmálum hjá heilbrigðisstofnunum í einstökum landshlutum.

Þessu var svarað út frá upplýsingum sem heilbrigðisráðuneytið aflaði sér í september síðastliðnum frá heilbrigðisstofnunum í öllum heilbrigðisumdæmunum sjö – en það eru niðurstöðurnar utan höfuðborgarsvæðisins sem vekja sérstaka athygli. Alls staðar er viðvarandi vandamál að manna stöður lækna á sama tíma og léttara reynist að manna stöður annars heilbrigðisstarfsfólks.

Virðist undirliggjandi að heil­brigðis­stofnanir á landsbyggðinni keppa ekki við þéttbýlið – sá slagur er tapaður og allar tilraunir til að snúa þessari þróun við hafa ekki skilað tilætluðum árangri. Vandinn er því tilfinnanlegri eftir því sem lengra dregur frá suðvesturhorninu. Bráðabirgðamönnun með verktöku og öðrum afleysingum er sú leið sem oftast er farin – og er væntanlega kostnaðarsamari en hitt.

Þorbjörn Jónsson, formaður Læknafélags Íslands, segir um þessar niðurstöður að fátt, ef nokkuð, komi þar á óvart – og staðfestir að stöður lækna við einstakar heilbrigðisstofnanir úti á landi hafa verið auglýstar árum saman án þess að um þær hafi verið sótt.

Lausnin eins og áður sagði er verktaka – og styttri viðvera lækna á hverjum stað. Hins vegar leysir það aðeins vandamálið að hluta. „Það hlýtur að vera ákjósanlegast fyrir íbúana á þessum stöðum að hafa fastan lækni; einhvern sem þú þekkir og við hverja heimsókn sért þú ekki alltaf að byrja upp á nýtt,“ segir Þorbjörn.

En er þetta vandamál sem verður einhvern tímann leyst? „Málið er, þó að það hafi ekki verið kannað vísindalega svo mér sé kunnugt, að yngri læknar hafa annað viðhorf til samspils vinnu- og frítíma. Margir læknar í gamla daga voru tilbúnir til að vera á mjög þéttum vöktum – þá voru til stöðvar þar sem einn læknir var alltaf á vakt. Eða tveir sem skiptu verkum á milli sín. Ég held að kröfur nútímans séu að yngri læknar vilji hafa betri aðgreiningu á sínum tíma,“ segir Þorbjörn. „Þessi stöðuga binding er mikið álag, og stofnanir, í skjóli þess að fjárveitingavaldið veiti það svigrúm, verða að vera tilbúnar til að koma til móts við það.“

Hvað varðar höfuðborgarsvæðið þá liggur fyrir að betur gengur að ráða íslenska lækna erlendis frá; þá einkum svæfingarlækna og fæðingar- og kvensjúkdómalækna samkvæmt upplýsingum Landspítalans. Vandi við að manna stöður krabbameinslækna teygir sig mörg ár aftur í tímann – enda hafa margir hætt störfum vegna aldurs eða flutt úr landi.

Spurður um launaleiðréttinguna segir Þorbjörn það þurfa að koma í ljós hverjar efndirnar verða. Urgur sé t.d. í læknum vegna breytinga á Landspítalanum með vaktatilhögun.

„Ég held að þetta sé brothætt ástand og kjarasamningurinn er lykilatriði,“ segir Þorbjörn en tekur fram að staðan í húsnæðis- og tækjamálum hjálpi ekki til. Tvö næstu ár fari í hönnun spítalans og hann ekki risinn fyrr en eftir sjö til átta ár. Sá tími jafngildi stórum hluta af starfsævi læknis sem kemur heim eftir sérnám um fertugt – og sami maður kunni jafnvel ekki á þau tæki sem fyrir eru af því að hann lærði að nota önnur mun nýrri.