Eftir endurreisn þarf uppbyggingu

Framtakssjóður Íslands skilaði metafkomu á síðasta ári, hagnaður ársins 2013 nam 7.636 milljónum króna og arðsemi eiginfjár var 30 prósent. Heildareignir félagsins nema 35.862 milljónum króna og bókfært eigið fé er 32.193 milljónir og eiginfjárhlutfall 90 prósent.

Síðasta ár var fjórða heila árið í rekstri sjóðsins frá stofnun hans í lok árs 2009. Stofnendur voru sextán lífeyrissjóðir og upphafleg hlutafjárloforð námu 30 milljörðum króna, sem síðan voru aukin í 54 milljarða króna.

Alls 27,5 milljarðar verið greiddir í arðHlutverk Framtakssjóðsins er að taka þátt í því uppbyggingar- og umbreytingaferli sem fyrirsjáanlegt var að þyrfti að eiga sér stað í kjölfar bankahrunsins og vera þátttakandi í endurreisn íslensks atvinnulífs. Þá var honum ætlað að skila góðri ávöxtun til eigenda sinna. Sjóðurinn skuldsetur sig ekki heldur innkallar hlutafé hjá eigendum vegna þeirra fjárfestinga sem ráðist er í. Jafnframt er söluverði fyrirtækja í eigu sjóðsins skilað til eigenda að lokinni sölu. Á aðalfundi sjóðsins í lok mars var samþykkt að greiða hluthöfum 6,6 milljarða í arð. Alls hefur sjóðurinn þá greitt 27,5 milljarða til eigenda sinna sem eru einkum lífeyrissjóðir landsmanna og Landsbankinn, sem kom síðar inn sem stór hluthafi sjóðsins í tengslum við kaup hans á Vestia sem var eignarhaldsfélag nokkurra félaga í eigu Landsbankans.

Hugmynd um nýjan framtakssjóðÞorkell Sigurlaugsson, stjórnarformaður Framtakssjóðsins, segir sjóðinn standa á tímamótum.

„Í fyrsta lagi vorum við með aðalfund núna sem gekk mjög vel og við erum að skila metafkomu. Það hefur reyndar verið mjög góð afkoma af sjóðnum þessi ár sem hann hefur verið starfandi en þetta er svona með því betra sem maður sér. Síðan voru framkvæmdastjóraskipti hjá okkur og í þriðja lagi höfum við verið að fá mjög góðar viðtökur við hugmyndum okkar um nýjan sjóð,“ segir Þorkell í samtali við Markaðinn.

Hinn nýi sjóður hefur verið kynntur fyrir hluthöfum sjóðsins, en hugmyndin er að hann myndi sinna nýjum verkefnum sem tengjast þeirri uppbyggingu efnahagslífsins sem fram undan er að sögn Þorkels.

„Rifjum upp að Framtakssjóðurinn var stofnaður í lok árs 2009 í kjölfar efnahagshrunsins sem var einfaldlega bara hrun fjárhagskerfisins og bankanna. Þá var tilgangurinn að endurreisa efnahagslífið, koma okkur út úr þessum rústum, og lífeyrissjóðirnir þurftu og vildu koma að þessu verkefni. Það hefur gengið mjög vel og við erum sem sagt búin að fjárfesta fyrir yfir 70 prósent af þeim fjárfestingum sem við höfum heimild fyrir, sem voru 54 milljarðar og líftími sjóðsins er þannig að fjárfestingatímabilinu lýkur eftir ár og þá er bara verkefnið að vinna úr þessum eignum sem sjóðurinn á. Þetta var verkefnið en núna er ástandið í þjóðfélaginu þannig að við erum að komast í gegnum fyrsta fasa erfiðleikanna, það er dálítið langt um liðið síðan hrunið varð og það sem fram undan er er að menn vilja reyna að fara að byggja upp til framtíðar, auka hagvöxt, auka nýtingu okkar á náttúruauðlindum og mannauðnum og komast á það stig að vera ekki bara að fást við rústir efnahagshrunsins heldur byggja upp til framtíðar og komast út úr gjaldeyrishöftunum,“ segir Þorkell.

Hann segir mörg verkefni fram undan sem slíkur sjóður myndi skoða en það séu öðruvísi verkefni heldur en Framtakssjóður Íslands hefur verið í.

Byggt á fyrirliggjandi grunni„Við höfum rætt við nokkra eigendur sjóðsins sem eru lífeyrissjóðir, um verkefni sem þeir sjá fram á að þurfi að ráðast í. Þetta eru svona samfélagsleg verkefni sem allir eru sammála um að þurfi að koma á koppinn, en aftur á móti enginn einn lífeyrissjóður eða einhver einn aðili sem getur komið að. Og til þess að búa til sterkan kjarna þá sjá menn tækifæri til að byggja á grunni þess sem er til,“ segir Þorkell og á þá við Framtakssjóðinn.

Hann segir að þau hafi grunnstoðirnar, starfsfólkið, þekkingu og öflugan hóp eigenda sem hefur áhuga á þessum verkefnum.

„Þessi sjóður yrði rekinn inni í þessari umgjörð sem við erum með og mun kalla inn fjármuni, með sambærilegum hætti og við höfum verið að gera, eftir því sem verkefnin koma upp. Ef við förum inn í verkefni þá innköllum við til eigendanna og getum þá lagt þannig eigið fé inn í verkefnið. Við myndum vilja reyna að hafa þennan sjóð sambærilega stóran, kannski 20 til 30 milljarðar til að byrja með, sem væri þá upphafsskuldbinding þeirra eigenda sem vilja vera með í þeim verkefnum sem eru fram undan. Grundvallaratriðið verður alltaf að tryggja arðsemi fyrir eigendur sjóðsins, það er almenning í landinu.“

Fjölbreytt samfélagsleg verkefniÞorkell segir þau verkefni sem nýi sjóðurinn myndi vilja ráðast í vera af þeirri stærðargráðu að ríkið gæti ekki staðið eitt í þeim.

„Svo ég nefni nokkra möguleika þá erum við að tala um uppbyggingu innviða í þjóðfélaginu, til að mynda framkvæmdir í sambandi við samgöngumál í víðum skilningi. Orkumál í víðum skilningi líka og þá ekkert endilega einhverja einkavæðingu heldur meira að koma að nýjum verkefnum í orkuframkvæmdum eða nýtingu þeirrar þekkingar sem er komin í fyrirtækjunum. Það eru til fyrirtæki sem eru að hasla sér völl erlendis í þessum verkefnum þannig að við viljum horfa líka út fyrir landsteinana og finna hvar við getum aflað erlends gjaldeyris og tekna með því að nýta okkar þekkingu og opna þar með meira á möguleika á að styðja við stefnu stjórnvalda og annarra í afléttingu gjaldeyrishafta, það þarf átak margra til þess,“ segir Þorkell.

Hann segir það einnig þannig að mörg þessara verkefna séu þess eðlis að það vanti samnefnara til að halda utan um verkefnið. „Við höfum einnig heyrt áhuga frá erlendum fjárfestum sem væru til í að koma að slíkum sjóði með fjármagn,“ bætir Þorkell við.

„Lífeyrissjóðirnir starfa ekkert endilega mikið saman og eins og sjóðurinn hefur verið þá hafa þeir ekki haft nein afskipti af fjárfestingunum. Við sjáum fyrir okkur að í þessum sjóði sé þetta ekki alveg þannig, þar sem ekki væri um hefðbundin fyrirtæki í innlendri samkeppni að ræða, heldur komi eigendurnir meira að verkefnum kannski sem lánveitendur líka eða sem fjárfestar þannig að sjóðurinn sé bara eitt af tækjunum sem er hægt að nýta með öðrum í þessu hlutverki,“ segir Þorkell.

Hann nefnir einnig sem dæmi Landspítalann sem verkefni sem verið hafi í umræðunni og lífeyrissjóðirnir hafi verið viljugir til að koma með einhverjum hætti að því.

verðum að vinna saman„Lífeyrissjóðir geta þannig haft einhvern vettvang fyrir það, einhvern sameiginlegan aðila sem vinnur með þeim í því. Það hefur líka verið talað um stór verkefni í samgöngumálum, stór verkefni í grunninnviðum hér í Reykjavík sem dæmi. Þetta eru verkefni sem taka stundum langan tíma, eru ekki hefðbundin verkefni eins og að kaupa sig inn í fyrirtæki, selja það eða koma því á markað, heldur annars konar verkefni sem þarf að ráðast í, koma í framkvæmd og tryggja arðsemi og árangur af verkefninu. Þetta yrði því svolítið öðruvísi hlutverk, ef það er hægt að lýsa þessu þannig.“

Þorkell segir muninn felast í því að nú sé um að ræða uppbyggingu eftir endurreisn síðustu ára og nú þurfum við að snúa okkur að bættum lífskjörum, lífsgæðum og hagvexti.

„Við erum lítið land sem er með gríðarlega mörg verkefni fram undan og við verðum einhvern veginn að vinna saman að þeim – við getum ekki gert það allt í sitthvoru lagi,“ segir Þorkell að lokum.