Alþingi taki boði stjórnlagaráðs

Föstudaginn 29. júlí afhenti stjórnlagaráð Alþingi frumvarp að nýrri stjórnarskrá. Ekki aðeins tók Alþingi við vel unnu verki heldur fylgdi viturlegt boð allra fulltrúa í stjórnlagaráði um að þeir væru reiðubúnir að vinna, sameiginlega, úr athugasemdum þingsins við frumvarpið, ef einhverjar væru. Þung rök mæla með því að Alþingi þiggi boðið.

Hvorki fyrr né síðar hefur frumvarp að lögum verið unnið í jafnopinni og víðtækri samvinnu við almenning í landinu og það sem stjórnlagaráð hefur nú fært Alþingi.

Vinnulag stjórnlagaráðs er önnur meginskýringin á velheppnuðu verki þess. Hin er sú að stjórnlagaráð er skipað almennum borgurum. Þeir létu sig engu varða sérhagsmuni stjórnmálaflokka og hagsmunahópa þeim tengdum. Stjórnlagaráð smíðaði frumvarp að nýrri stjórnarskrá aðeins með hagsmuni fólksins, vítt og breitt um landið, að leiðarljósi. Halda þarf til streitu vinnulagi og afstöðu stjórnlagaráðs.

Stjórnlagaráð svaraði ákallinu um gagngerar breytingar á stjórnarháttum í landinu. Nái frumvarp þess fram að ganga verður lagður grunnur að heilbrigðara og réttlátara samfélagi á Íslandi.

Varaformaður helsta valdaflokks landsins sagði nýlega, að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis myndi ekki þvælast fyrir nema stutta stund.

Það er glámskyggni. Gleymum ekki því, að hér var „vanhæfri ríkisstjórn“ ýtt frá völdum af almennum borgurum í mestu og víðtækustu mótmælum sem gengið hafa yfir landið. Enginn ætti að láta framhjá sér fara kröfuna um breytingar sem í mótmælunum fólst eða telja sér trú um hægt sé að bíða hana af sér. Slík afstaða er ábyrgðarlaus og ávísun á enn meiri ógöngur. Stjórnlagaráð áttaði sig blessunarlega á þessu, en stjórnmálaflokkarnir eiga enn langt í land.

Alþingi þarf að taka mið af ástandinu í landinu og samhengi hlutanna.

Á Íslandi varð ekki aðeins fjármálahrun, heldur einnig siðferðilegt og pólitískt hrun. Rannsóknarskýrsla Alþingis staðfesti verstu grunsemdir almennings um íslenska stjórnmálastétt, stjórnmálaflokka og stjórnsýslu, og óheilbrigt samkrull viðskiptalífs og stjórnmála.

Alþingi verður einnig að taka mið af því að alþingiskosningar hafa ekki farið fram eftir að hin hrikalega skýrsla kom út. Af þessum ástæðum er núverandi þing mjög vanbúið að fást við frumvarp stjórnlagaráðs.

Heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar var vanrækt í áratugi, til stórskaða fyrir land og þjóð. Höfuðástæðan var sú að stjórnmálaflokkarnir tóku sérhagsmuni sína fram yfir hagsmuni almennings og létu óbreytt ástand gott heita. Það var ekki fyrr en almennir borgarar fengu verkið í hendur að endurskoðunin tókst. Öðrum var reyndar ekki til að dreifa. Við núverandi aðstæður hefði þjóðin aldrei treyst fulltrúum stjórnmálaflokkanna til að semja frumvarp að nýrri stjórnarskrá, og engum kom slíkt til hugar eftir hrunið. Þegar Alþingi tekur frumvarp stjórnlagaráðs til meðferðar, þá býr það enn við sömu tortryggni.

Stjórnlagaráð hefur áunnið sér traust með verkum sínum. Alþingi nýtur ekki trausts en þarf að endurheimta það. Að sýna auðmýkt og þiggja boð stjórnlagaráðs, sem nefnt var í upphafi þessarar greinar, gæti orðið mikilvægt skref í þá átt, en afdrifaríkt að hafna því.

Nú ríður á að þingmenn, meiri hluti Alþingis og réttsýnir stjórnmálamenn þekki sinn vitjunartíma.