Kögunarhóll undir valtara

Í fyrri viku tók kögunarhóll Þorsteins Pálssonar nýja stjórnarskrá til umfjöllunar. Orðrétt segir að sumar hugmyndir séu nýtilegar en aðrar ekki eins og gengur. Hvergi er tiltekið hvaða hugmyndir má nýta og hverjar ekki. Á hinn bóginn er farið yfir málsmeðferð þingsins og fullyrt að ríkisstjórnin hafi dýpkað ágreining sinn við Sjálfstæðisflokkinn með því að halda til streitu hugmynd sinni um stjórnlagaþing. Segir Þorsteinn ennfremur það einsdæmi að ljúka heildarendurskoðun stjórnarskrár án samvinnu við næststærsta flokk þjóðþingsins. Viðhorf Þorsteins endurspegla þá hugmyndafræði að átakamiðja nýrrar stjórnarskrár sé innan þings en ekki utan. Um nákvæmlega þetta atriði hefur aldrei náðst samkomulag við Sjálfstæðisflokkinn og gott að halda því til haga.

Næst finnur Þorsteinn að stuttum starfstíma stjórnlagaráðs, að útilokað sé að búa til heilsteypta stjórnarskrá á fjórum mánuðum. Sannleikurinn er sá að gríðarlegur undirbúningur hefur átt sér stað, bæði með firnagóðri úttekt og tillögum stjórnlaganefndar, skipaðri af sérfræðingum á sínu sviði, og síðan með áhersluatriðum þjóðfundarins í fyrra. Grunnur alls þessa starfs er byggður á áralangri vinnu þingsins sem og erindisbréfum þjóðarinnar sjálfrar.

Með þetta veganesti var stjórnlagaráði ætlað að reka smiðshöggið á verkið og færa þjóðinni nýja stjórnarskrá. Það tókst, einróma 25-0 allra ráðsliða. Þorsteinn nefnir ekki þá merku staðreynd. Hinsvegar ámálgar Þorsteinn tímakreppuna og segir hana svo íþyngjandi að ekki hafi tekist að fullvinna greinargerðir og skila með lokaskjalinu. Sem er rétt en afhjúpar ágætlega hug hans til verksins.

Þorsteinn kallar frumvarp stjórnlagaráðs áfanganiðurstöðu. Reyndar er ég sammála en á öðrum forsendum. Þorsteinn vill álagsprófa hina nýju stjórnarskrá með álitum sérfræðinga og tiltekur réttarheimspeki, stjórnmálafræði, hagfræði og lögfræði. Nefnir þessu til stuðnings ný fiskveiðistjórnunarlög sem átti að afgreiða án slíkrar aðkomu. Það er ágætt því einmitt sá ferill endurspeglar prýðilega hve fingraför sérfræðinga og hagsmunaaðila fara vel saman. Þorsteinn gleymir hér meginstoð markátakandi álagsprófs sem er þjóðin sjálf. Hún er besti sérfræðingurinn og hún ein á að segja til um hvort hin nýja stjórnarskrá sé nothæf eða ekki.

Þorsteinn efast um nægilega ígrundun stjórnlagaráðs, hvað skuli standa í stjórnarskrá og hvað í lögum. Þetta er vissulega álitamál en um leið matsatriði. Skjal stjórnlagaráðs er í þessu sem öðru málamiðlun allra ráðsliða og gildandi sem slíkt. Fjölgun þjóðaratkvæðagreiðslna telur Þorsteinn minnka vinnuálag þingsins og ábyrgð. Ekki get ég séð það nema síður sé. Þjóðarfrumkvæði nýrrar stjórnarskrár gerir beinlínis ráð fyrir þátttöku þingsins og aukið aðhald almennings eykur að sama skapi ábyrgð þingsins. Það er því engin mótsögn í hinni nýju stjórnarskrá varðandi þetta.

Sé kögunarhóll Þorsteins Pálssonar dæmigerður fyrir viðhorf hófsamra sjálfstæðismanna þarf ekki að fjölyrða um afstöðu harðlínumanna. En einmitt þessi hræðsla við aðkomu þjóðarinnar að eigin málum skýrir áratuga töf og vafstur þingsins við mótun nýrrar stjórnarskrár. Þinginu reyndist ómögulegt að klára verkið og þannig vilja sumir hafa það áfram. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur veitti þjóðinni hinsvegar frumkvæði í þessu efni og það ber að þakka.

Heildstæð tillaga stjórnlagaráðs liggur nú fyrir. Ekkert ríki skartar fullkominni stjórnarskrá en í anda þeirrar hugmyndafræði sem lagt var upp með hljóta allir landsmenn að teljast sérfræðingar þegar álagsprófa skal hina nýju stjórnarskrá. Andspænis þeirri breiðfylkingu mega valdaklíkur síns lítils og þangað er því best að leita.