Sátt um kvótakerfi

Grunnatriði við endurskoðun kvótakerfis er að breyta „eignarrétti“ útgerðarmanna í nýtingarsamninga. Þá er mikilvægt að tryggja að hér sé áfram rekinn öflugur iðnaður á viðskiptalegum forsendum sem skilar miklum verðmætum í þjóðarbúið. Um leið þarf þjóðin að fá verulega hlutdeild í arðinum sem nýtingin skapar. Við endurskoðun er ekki hægt að horfa framhjá því að núverandi kvótahafar hafa að einhverju leyti keypt kvóta á markaði og þar með lagt út fyrir væntum ávinningi af nýtingu auðlindar. Að sama skapi verða útvegsmenn að skilja kröfu almennings að fá til sín verulega stóran hluta af arði auðlindarinnar.

Tvær leiðir eru í boði. Annars vegar er hægt að leggja verulega háan skatt á þann arð sem myndast við nýtinguna. Fyrirtæki í sjávarútvegi skila hagnaði og af honum greiða þau tekjuskatt eins og önnur fyrirtæki í landinu. Þjóðin á hins vegar tilkall til þess umfram hagnaðar sem myndast og er umfram eðlilega ávöxtun fjármagns. Þjóðin á sem sagt með réttu að fá til sína stærsta partinn af þessum „auðlindahagnaði“ – og væri eðlilegt að það væri allt að 70%. Hinn valkosturinn er að setja kvótann á markað smátt og smátt og útvegsmenn settu inn tilboð í kvóta á markaði og tekjurnar myndu renna til þjóðarinnar.

Ef kvótinn yrði fyrndur um t.d. 3% á ári hverju, væri komið til móts við rekstraröryggi fyrirtækjanna og rétt verðmat myndi fást á kvótann. Slík afskrift væri í línu við afskriftir annarra fastafjármuna fyrirtækja. Opinn tilboðsmarkaður myndi kalla fram sanngjarnt afgjald og þjóðin myndi fá arð auðlindar til sín. Lág afskriftarprósenta tryggir rekstraröryggi fyrirtækjanna.

Breytingar á kvótakerfinu mega ekki draga úr verðmætasköpun en pólitísk handstýring vinnur gegn markmiðum um arðsemi. Báðar hugmyndirnar hér að framan gefa útgerðinni möguleika til að hámarka afrakstur auðlindarinnar en veita almenningi verulega mikla hlutdeild í þeirri arðsemi. Tekjurnar sem myndast eiga svo að nýtast til að styðja nýsköpun og samkeppnishæft atvinnulíf út um land.