Af hverju ekki hún?

Fyrir fjórum árum skrifaði ég grein sem bar yfirskriftina „Hafðu hátt, taktu pláss… en ekki vera hávær frekja!“. Þar birti ég meðal annars setningar sem konur höfðu heyrt í tengslum við störf sín, starfsframa og fjölskyldulíf:

„Þetta er of mikið álagsstarf fyrir konu með ung börn.“

„Hvað finnst manninum þínum um að þú þénir meira en hann?“

„Þú ert nú meiri frekjan!“

„Hver sér um börnin þegar þau verða veik?“

„Mikið áttu góðan mann!“

Þetta voru raunveruleg svör sem ég fékk þegar ég spurði konur hvað hefði verið sagt við þær í tengslum við starf þeirra eða starfsþróun sem þær töldu ólíklegt að væri sagt með sama hætti við karla.

Nú eru liðin fjögur ár og þá spyr ég: Hvað hefur breyst?

Vonandi heilmikið. En tölurnar segja okkur líka að við eigum enn töluvert verk fyrir höndum.

Konur eru aðeins um 21,3% af þeim sem gegna starfi forstjóra og framkvæmdastjóra fyrirtækja á Íslandi. Jafnframt er aðeins ein kona stjórnarformaður í félagi sem skráð er á aðalmarkað íslensku Kauphallarinnar og aðeins fimm konur gegna þar forstjórastöðu.

Það eru 27 fyrirtæki skráð í Kauphöllina.

Það er erfitt að horfa fram hjá þessum tölum. Sérstaklega í ljósi þess að í mörg ár höfum við hvatt konur áfram:

·Vertu sýnileg

·Trúðu á sjálfa þig

·Sæktu um starfið

·Hafðu hátt

·Taktu pláss

Allt eru þetta ágætis ráð. En kannski er spurningin orðin önnur:

Er nóg að segja konum að taka pláss ef við breytum ekki því hverjum við gefum pláss?

Kannski þurfa konur ekki að breytast

Það er mikið rætt um að konur þurfi að vera duglegri að rétta upp hönd. Að þær sæki síður um störf nema þær telji sig uppfylla allar kröfur. Að þær þurfi að hafa meira sjálfstraust, vera sýnilegri, semja betur um laun og sækjast eftir meiri ábyrgð.

En það er ákveðin hætta fólgin í þessari umræðu. Hún getur nefnilega látið eins og vandamálið liggi fyrst og fremst hjá konum. Að þegar konur komast síður í æðstu stjórnunarstöður sé lausnin sú að þær þurfi einfaldlega að vera aðeins hugrakkari.

Ég held að við þurfum að horfa lengra. Við þurfum líka að skoða okkur sjálf og ákvarðanirnar sem við tökum.

·Hvern sjáum við fyrir okkur þegar við hugsum um forstjóra?

·Hver fær að teljast „efnilegur“ áður en hann hefur gert allt?

·Hver fær tækifæri til að vaxa inn í stórt hlutverk?

·Hver þarf að sanna sig aftur og aftur áður en við erum tilbúin að treysta henni fyrir því?

·Þegar kona er ákveðin, kröfuhörð og metnaðarfull, notum við þá sömu orð um hana og karl sem sýnir nákvæmlega sömu hegðun?

Þarna finnst mér áhugaverðasta samtalið liggja í dag.

Þetta gerist nefnilega ekki af sjálfu sér

Ég hef unnið við ráðningar í mörg ár og eitt verður sífellt ljósara: Þær ákvarðanir sem við tökum um fólk skipta máli.

·Stundum þarf einhver að benda á manneskjuna sem enginn hafði hugsað um.

·Stundum þarf að spyrja af hverju það eru eingöngu karlar á listanum.

·Stundum þarf að stoppa og velta fyrir sér hvort við séum að meta tvo einstaklinga eftir sömu mælistiku.

·Stundum þarf að minna á muninn á milli kynja.

Stundum þarf einfaldlega einhver að segja:

·Af hverju ekki hún?

Jafnrétti felst ekki í því að ráða konu vegna þess að hún er kona. Auðvitað á að ráða hæfasta einstaklinginn. En við þurfum að vera fullviss um að konur hafi í raun fengið sama tækifæri til að vera meðal þeirra sem við teljum hæfasta. Þar liggur mikil ábyrgð hjá stjórnum, stjórnendum og mannauðsfólki. Við sem vinnum við stjórnendaleit (head-hunting) berum sérstaklega mikla ábyrgð á að tryggja góða fjölbreytni í þeim hópi umsækjenda sem við kynnum í störf.

Árangur á líka að fá athygli

Í dag fer fram viðurkenningarathöfn Jafnvægisvogarinnar. Þar verða veittar viðurkenningar til þátttakenda sem hafa náð að jafna hlutfall kynja í efsta lagi stjórnunar.

Ég þekki þetta verkefni vel, enda fékk ég sjálf tækifæri til að stýra því á sínum tíma. Þó að tölurnar í atvinnulífinu sýni að enn sé langt í land finnst mér ekki síður mikilvægt að beina kastljósinu að þeim fyrirtækjum og stofnunum sem sýna að breytingar eru mögulegar.

Vegna þess að jafnrétti verður ekki til af sjálfu sér. Það verður til þegar einhver ákveður að gera hlutina öðruvísi.

Hafðu hátt. Taktu pláss.

Þegar ég skrifaði greinina fyrir fjórum árum beindi ég orðum mínum fyrst og fremst að konum. Ég hvatti þær áfram og minnti á mikilvægi þess að orð okkar og viðhorf gætu annaðhvort dregið úr eða ýtt undir sjálfstraust og metnað.

Í dag myndi ég færa fókusinn aðeins til.

Kannski þurfum við ekki stöðugt að segja konum að vera hugrakkari, ákveðnari og duglegri að taka pláss. Kannski þurfum við hin líka að verða duglegri að opna dyrnar.

Að sjá hæfileikana.

Að hvetja konuna sem er tilbúin í næsta skref.

Að spyrja okkur sjálf þegar við horfum yfir hóp mögulegra stjórnenda: Erum við virkilega að meta alla með sömu augum?

Því konur þurfa ekki leyfi til að vera metnaðarfullar. En þær þurfa sömu tækifæri til að láta metnaðinn verða að veruleika.

Höfundur er sérfræðingur í ráðningum og meðeigandi hjá Intellecta