Hver vængstýfði hvern við samninga­borðið?

Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, er enginn nýgræðingur við samningaborðið. Þar fór gamalreyndur hákarl sem hafði mánuðum saman sagt verkalýðsforystunni að ekkert væri til skiptanna.

Og þegar á reyndi stóð hann við það.

Engar nýjar almennar launahækkanir komu frá atvinnurekendum. Í staðinn komu gamalkunnuglegar hvatningar um verðlagsaðhald, breytingar á samningsákvæðum og enn einn loforðalisti ríkisstjórnarinnar.

Árið 2024 gengu Efling, Starfsgreinasambandið og samstarfsfélög þeirra frá samningum á undan VR og öðrum félögum. Nú í október 2026 endurtók sagan sig.

Forystumenn verkalýðsfélaganna hafa ítrekað sagt að þeir gangi óbundnir að samningaborðinu. Gott og vel. En formlegt sjálfstæði er ekki það sama og sameiginlegur samningsstyrkur.

Þegar stór félög hafa þegar skrifað undir geta atvinnurekendur notað niðurstöðuna sem viðmið gagnvart þeim sem enn sitja við borðið.

Bjarni sagði það raunar sjálfur: Það gengi almennt ekki þannig fyrir sig að VR fengi meira en þeir sem þegar hefðu samið.

En hvað höfðu þeir þá fengið frá atvinnurekendum?

Engar nýjar almennar launahækkanir.

Það er ekki hægt að fullyrða að sameinuð verkalýðshreyfing hefði knúið fram betri samninga. En það þarf heldur ekki að vera sérfræðingur í samningatækni til að sjá að atvinnurekendur standa betur þegar viðsemjendur þeirra ganga ekki í takt.

Þar liggur kaldhæðnin. Bjarni hafði mánuðum saman sagt að ekkert væri til skiptanna. Verkalýðsforystan hótaði að segja samningunum upp, en þegar á reyndi stóð hákarlinn fastur fyrir. Samningarnir héldu án nýrra almennra launahækkana frá atvinnurekendum.

Og þegar Vilhjálmur Birgisson og Bjarni tókust í hendur fyrir framan sjónvarpsmyndavélarnar var ekki laust við að manni fyndist Vilhjálmur bukka og beygja sig fyrir hákarlinum.

Vilhjálmur hefur margoft lýst sorg sinni yfir stöðu skuldsettra heimila þegar verðbólga og vextir hafa hækkað.

Sú sorg kann að vera einlæg. En hún greiðir ekki af húsnæðislánum.

Mánuðum saman var rætt um að segja kjarasamningunum upp vegna brostinna forsendna. Vilhjálmur og Sólveig Anna Jónsdóttir hafa bent á að uppsögn hefði stofnað áður umsömdum launahækkunum í hættu.

Það er sjónarmið sem ber að taka alvarlega. En þessar hækkanir voru ákveðnar árið 2024.

Hvers vegna var þá mánuðum saman rætt um uppsögn sem leið til betri kjara, ef áhættan var að lokum talin of mikil?

Þá kom Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra til skjalanna með enn einn aðgerðalistann.

Eftir skattahækkanir síðustu missera, þráláta dýrtíð og vaxandi óánægju heimilanna voru þar kunnugleg fyrirheit um húsnæðismál, stuðning við barnafjölskyldur og aðhald í opinberum gjaldskrám.

Sumt kann að skila árangri. En Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, hafði bent á að hluti fyrirheitanna væri það sem stjórnvöld hefðu átt að framkvæma eftir samningana 2024.

Hversu oft á að telja sömu loforðin til kjarabóta?

Í vor var fyrirhuguð 9,7% hækkun þingfararkaups skorin niður í 3,5%, þegar stjórnvöld töldu nauðsynlegt að skapa meiri sátt um launakjör stjórnmálamanna. En lögbundna kerfið um reglubundna endurskoðun launanna var ekki afnumið.

Og þá vaknar spurningin: Hvers vegna sættir verkalýðshreyfingin sig við að þingmenn njóti lögbundinnar launaverndar, á meðan almennt launafólk þarf að sækja sínar hækkanir að samningaborðinu?

Ríkisstjórnin fékk áframhaldandi kjarafrið. Atvinnurekendur fengu vinnufrið án nýrra almennra launahækkana. Verkalýðsforystan gat sagst hafa varið hækkanir sem samið var um fyrir tveimur árum.

En hvað stendur eftir hjá verkalýðshreyfingunni sjálfri?

Forystumenn hennar deila nú opinberlega um völd og vinnubrögð innan Alþýðusambandsins. Sólveig Anna sakar Höllu um valdabaráttu, Halla svarar fullum hálsi og Vilhjálmur lýsir áhyggjum af sundrungunni.

Eftir stendur verkalýðshreyfing sem hótaði mánuðum saman að segja upp kjarasamningum, en hélt þeim að lokum án nýrra almennra launahækkana frá atvinnurekendum. Forystumennirnir deila um völd og vinnubrögð, og fátt í þeirri stöðu bendir til þess að samstaðan sé á næsta leiti.

Það er þyngsta spurningin eftir þessa samningslotu: Hver á að verja sameiginlega hagsmuni launafólks þegar forystan nær ekki að standa saman?

Bjarni Benediktsson þurfti ekki að knésetja verkalýðshreyfinguna. Hún mætti honum þegar vængstýfð — og stendur enn sundruð eftir.

Höfundur er athafnamaður í fasteignarekstri.