Mögu­leiki á stórum flóðbylgjum úr ís­lenskum jökul­lónum

Staðfest er að rúmlega fimm hundruð manns séu látnir og á annað þúsund er enn saknað eftir tröllaukið skyndiflóð sem ruddist niður fjalladali í Nepal og Tíbet og eirði engu á miðvikudag.

Flóðið er rakið til hruns úr skriðjökli í um fimm þúsund metra hæð yfir sjávarmáli. Það tortímdi meðal annars Gyirong-landamærastöðinni milli Kína og Nepals sem er í um 1.800 metra hæð.

Þorsteinn Sæmundsson, jarðfræðingur við Háskóla Íslands, hefur rannsakað umhverfi skriðjökla og jökulslón á Íslandi, sérstaklega með tilliti til mögulegrar hættu á berghlaupum og jökulhruni.

Hann segir að svo virðist sem að bæði ís og berg hafi hrunið úr jaðri skriðjökuls. Óstaðfestar tölur sem hann hafi séð bendi til þess að jökullinn hafi verið um kílómetra breiður og fjögur hundruð metra þykkur.

Í spilaranum hér fyrir neðan má sjá endurgerð franska fjölmiðilsins France 24 á hvernig flóðið átti sér stað.

Brakið hafi fallið niður í dal og stíflað á sem rennur um hann. Vatn hafi hlaðist upp fyrir aftan stífluna þar til hún rofnaði og flóðbylgjan streymdi niður dalkerfið fyrir neðan.

„Þetta er gríðarstórt og eirir engu sem fyrir neðan er. Þetta er eðjublandað vatn þannig að eðlisþyngdin er töluvert yfir einum, þannig að rofmátturinn og burðarmátturinn í þessu er mjög mikill,“ segir Þorsteinn.

Margar mögulegar orsakir

Ýmislegt getur orsakað hamfaraflóð af þessu tagi. Í fyrstu töluðu nepölsk stjórnvöld um að jarðskjálfti hefði valdið hruni í jöklinum en það var síðar dregið til baka. Bandaríska jarðfræðistofnunin telur að skriðufallið úr jöklinum hafi valdið jarðskjálftamerkinu.

Þorsteinn segir þekkt að framhlutar jökla geti hrunið vegna hlýnunar. Einnig séu dæmi um að sprungur í fjallshlíðum við skriðjökla geti komið hruni af stað. Sumar tilgátur hallist að því nú.

„Síðan er spurningin hvort sífreri sé í fjallinu. Við vitum að svona skriður hafa orsakast af þiðnun sífrera,“ segir hann.

Eitthvað af gervitunglamyndum hafi verið birtar en vætutíð og skýjahula hafi torveldað fjarkönnun fram að þessu.

„Það er aðeins að komast einhver mynd af því hvað hefur gerst. Á næstu dögum mun koma meiri sýn á þessa atburðarás.“

Landslagið ólíkt en hætta til staðar

Háir og þröngir fjalladalir af þessu tagi eru ekki á Íslandi en hér er aftur á móti fjöldi jökullóna sem spretta upp og stækka töluvert hratt með hlýnandi loftslagi. Það er að mestu leyti láglendislón.

„Við erum með ólíkt landslag en við getum alveg horft á stórar flóðbylgjur koma úr þessum lónum ef skriður falla í þau,“ segir Þorsteinn.

Töluvert stórt skyndiflóð, um fimm til átta milljónir rúmmetra af vatni, varð þegar berg hrundi úr fjallshlíð á Steinsholtsjökul og lón fyrir framan hann árið 1967. Þorsteinn og nemendur hans hafa rannsakað ummerki um það undanfarin ár.

„Þannig að dæmi er til um svona flóð,“ segir Þorsteinn.

Afla upplýsinga um íslensku jökullónin

Þá hefur Þorsteinn leitt rannsóknir og mælingar á fleiri jökullónum, eins og Sólheimalóni, Fjallsárlóni og fleirum. 

„Við erum að safna gögnum til þess að vita hvernig þessi lón eru, hversu djúp þau eru og hversu mikið vatn er í þeim.“ 

Óstöðugar fjallshlíðar sem hopandi skriðjöklar héldu áður við hafa fundist nærri sumum þeirra.

„Svo erum við líka að skoða hlíðarnar fyrir ofan lónin til að sjá hvort það sé einhver aflögun í þeim eins og við höfum fundið fyrir ofan Svínafellsjökul og Morsárjökul sem dæmi.“