Ert þú þessi hálf­viti?

,,Hann er helvítis fokking hálfviti fyrst hann er ekki sammála mér. Eða er ég kannski fávitinn?”

Mér finnst áhugavert hversu oft við förum beint í manninn þegar við erum ósammála. Ekki í málefnið. Ekki að reyna að skilja hvers vegna viðkomandi komst að annarri niðurstöðu en við. Við erum, því miður, oft á tíðum vanhæf að vera ósammála hvort öðru. Það er sérstaklega áberandi í athugasemdum á samfélagsmiðlum þessa dagana.

Hvað er góð menning?

Ég hef setið í ólíkum framkvæmdastjórnum og stjórnum fyrirtækja í gegnum árin. Í nær öllum tilfellum hef ég verið þeirrar gæfu aðnjótandi að vinna með fólki sem hefur hæfni til að setja fram ólíkar skoðanir og takast hressilega á um stefnu, leiðir og ákvarðanir.

Það hefur ekki alltaf verið auðvelt. Það getur tekið á að setja niður rök og reyna að sannfæra aðra sterka einstaklinga um að ,,mín leið” sé sú rétta. Og ekki síður erfitt að viðurkenna að leið einhvers annars sé einfaldlega betri. Það er hins vegar reynsla mín að í fyrirtækjamenningu þar sem fólki er gefið rými til að vera ósammála þar eykst traust milli samstarfsfólks, einstaklingarnir vaxa og fyrirtækin ná betri árangri.

Ég hef líka upplifað hið gagnstæða. Menningu þar sem ekki var raunverulegt rými fyrir uppbyggileg skoðanaskipti. Þar sem fólk lærði smám saman að það væri einfaldara að þegja. Fyrirtækið staðnaði og arðsemin minnkaði. Sterkir einstaklingar fóru annað og viðskiptavinir leituðu til samkeppninnar. Menningin ól ekki á hugrekki til að þroskast og vaxa. Menningin leiddi til þess að auðvelda leiðin var valin - þar sem allir kinka kolli en hrista síðan hausinn í einrúmi.

Myndir þú ráða þig?

Þú ert að ráða stjórnanda í mikilvægt starf. Annar umsækjandinn hefur mjög sterkar skoðanir og sannfæringakraft. Þegar einhver er ósammála honum fer hann í árásarham, afgreiðir mótrökin sem vitleysu og hefur litla þolinmæði fyrir öðru sjónarhorni.

Hinn umsækjandinn hefur líka sterkar skoðanir. Hann getur þó fært rök fyrir þeim, spyr spurninga, kynnir sér málið af yfirvegun og virðingu og er tilbúinn að endurmeta afstöðu sína ef nýjar upplýsingar eða betri rök koma fram.

Hvor þeirra er líklegri til að byggja upp sterkt teymi? Hvor er líklegri til að taka betri ákvarðanir til lengri tíma?

Ég hef gríðarlega trú á teymum þar sem ólíkir einstaklingar vinna saman að bestu niðurstöðunni. Þar sem fólk þorir að færa rök fyrir máli sínu. Þorir að bakka. Þorir að læra.

Við verðum nefnilega ekki sterkari af því að umkringja okkur eingöngu fólki sem staðfestir það sem við töldum okkur vita fyrir.

Hjónabandið

Ég á eiginmann sem er ekki alltaf sammála mér, því miður finnst mér stundum. Honum finnst t.d. Hrís betra, þegar ég vel Nóa Kropp. Hann vill sofa út um helgar þegar ég vil taka golfhring í sólarupprás. Og hann deilir ekki sömu skoðun og ég á ESB.

Lífsgildi okkar eru hins vegar þau sömu. Ástin og metnaðurinn fyrir börnunum okkar, fjölskyldu og vinum er sameiginlegur. Við erum einfaldlega stundum með ólíkar hugmyndir um leiðina að markmiðum okkar og lífsýn.

Og þá þurfum við að ræða saman. Hlusta. Rökstyðja. Stundum gefa eftir. Stundum skipta um skoðun. Stundum verða sammála um að vera ósammála og halda bara áfram að elska hvort annað.

Gott hjónaband getur varla verið hjónaband þar sem tveir einstaklingar eru alltaf sammála. Frekar samband þar sem tveir einstaklingar hafa hæfnina til að vera ósammála án þess að gera hitt að minni manneskju fyrir vikið.

Hvaða fyrirmynd erum við gagnvart börnum okkar?

Við reynum all flest að kenna börnunum okkar að bera virðingu fyrir öðrum. Að leggja ekki í einelti. Að vera góð hvert við annað. Að fólk sé ólíkt og að fjölbreytileiki sé styrkur.

Á sama tíma eru allt of margir sem kenna börnunum sínum að það er í lagi að setjast niður með símann eða tölvuna og skrifa opinberlega í athugasemdum og í pistlum að einhver sem er ósammála foreldrunum er fáviti. Heiladauður. Gamalmenni. Kerling. Rugludallur. Froðusnakkari. O.s.frv.

Eru það samskiptin sem við viljum að næsta kynslóð tileinki sér? Að það sé leyfilegt að traðka opinberlega á öðru fólki vegna skoðana þess?

Börnin okkar læra ekki eingöngu af því sem við segjum þeim. Þau læra hvernig við hegðum okkur þegar okkur finnst við hafa rétt fyrir okkur. Og þar reynir kannski mest á okkur.

Hvers konar samfélag viljum við?

Við stöndum reglulega frammi fyrir stórum og flóknum málum sem þjóð. Núna er það spurningin um ESB. Málefni sem við erum ekki öll sammála um.

Við eigum að takast á. Við eigum að spyrja erfiðra spurninga. Við eigum að gagnrýna hugmyndir, krefjast raka og staðreynda og reyna að sannfæra hvert annað. Við eigum að þróa hæfnina að vera ósammála. Það getur verið erfitt að hlusta þegar við erum sannfærð um að við höfum rétt fyrir okkur. Og vá hvað það getur verið erfitt að uppgötva að okkar eigin skoðun var kannski ekki sú besta fyrir fjölskylduna, fyrirtækið eða samfélagið.

En við eigum ekki að þurfa að gera lítið úr manneskjunni sem stendur fyrir hinni skoðuninni. Það er auðvelt að rífast við einfaldaða og jafnvel afbakaða útgáfu af skoðun annars manns. Og enn auðveldara að gera það í athugasemdum á samfélagsmiðlum. Og ennþá auðveldara að ráðast beint á einstaklinginn ef hæfnin til að ræða um málefnið er lítil sem engin.

Við stækkum hins vegar þegar við umgöngumst fólk sem sér heiminn öðruvísi en við. Við verðum fróðari. Víðsýnni. Og fáum örlítið meiri skilning á hinni manneskjunni. Er það ekki einmitt hlut af því að vaxa sem manneskja og samfélag?

Það eru forréttindi að búa í samfélagi þar sem fólk þorir að deila þekkingu sinni, reynslu og skoðunum. Samfélagi þar sem hugmyndir fá að mætast og takast á án þess að fólkið á bak við þær þurfi að verða óvinir. Slíka menningu býr enginn annar til fyrir okkur.

Ég trúi því að við viljum öll búa í samfélagi þar sem gagnrýnin hugsun þrífst. Samfélagi sem þróast, vex og lærir. Samfélagi þar sem fólk með ólíka reynslu, þekkingu og lífssýn þorir að leggja eitthvað til málanna. Þá verðum við líka að kunna að taka því að niðurstaða næsta manns sé önnur en okkar. Og sá aðili er engu meiri hálfviti en við sjálf. Hann er líklegast bara drullu fínn gæi.

Höfundur er viðskiptafræðingur.