Svona verndum við Ís­land fyrir út­lendingum

Segjum það hreint út: Íslandi stafar hætta af útlendingum. Það er mögulegt að einstaklingar misnoti íslenska velferðarkerfið og að glæpastarfsemi, mansal eða önnur alvarleg vandamál fylgi þegar eftirlit og stjórnun eru ekki nægilega sterk.

Þess vegna verðum við að geta rætt þessi mál opinskátt og af hreinskilni. Ísland er lítið land og fámenn þjóð og því er eðlilegt að vilja vernda hana, tunguna, menninguna og samfélagið.

Neyðin í heiminum er mikil og því þurfa að gilda skýrar reglur. Við getum ekki tekið við öllum sem vilja flytja hingað né leyft því að íslenskt samfélag missi stjórn á eigin þróun.

Eitruð umræða

Við verðum hins vegar að ræða þessi mál á réttum forsendum. Ef við ætlum að vernda Ísland þurfum við að skilja raunverulegar hættur og ræða lausnir af yfirvegun og skynsemi.

Þrátt fyrir það hafa margir þeirra sem hafa talað hæst um þessi mál beint umræðunni í ranga átt. Í stað þess að ræða hvernig hægt sé að takast á við raunveruleg vandamál hefur umræðan oft byggst á ótta og fyrirlitningu gagnvart fólki sem er öðruvísi eða stendur verr að vígi.

Það hjálpar Íslandi ekki að ala á hatri eða eitra umræðuna. Ef við ætlum að verja samfélagið okkar verðum við að geta rætt hlutina af yfirvegun og byggt umræðuna á staðreyndum frekar en tilfinningum.

Flóttafólk er ekki vandamálið

Staðreyndirnar sýna að flóttafólk er aðeins lítill hluti þeirra útlendinga sem flytja hingað. Árið 2024 fengu um 1,442 einstaklingar vernd eða hæli á Íslandi, sem er minna en 0,3% af íbúum Íslands.

Langstærstur hluti þeirra voru Úkraínubúar (79%), aðallega konur og börn, sem fengu tímabundna vernd vegna stríðsins í Úkraínu.

Því er rangt að halda því fram að Ísland standi frammi fyrir yfirvofandi „yfirtöku“ vegna flóttafólks. Slík umræða byggist oftar á hræðslu og tilfinningum en raunverulegum staðreyndum.

Hvað hafa opin landamæri gert fyrir Ísland?

Mikil upplýsingaróreiða hefur skapast í umræðunni um svokölluð „opin landamæri“. Raunverulegu opnu landamærin eru Schengen-svæðið og tengsl Íslands við Evrópu.

Ísland hefur þurft á erlendu vinnuafli að halda til að halda atvinnulífinu gangandi og Schengen-samstarfið hefur verið ein af grunnstoðum hagvaxtar síðustu ára. Án þessa vinnuafls hefði íslenskt atvinnulíf ekki getað þróast með sama hætti og Íslendingar ekki haft það jafn gott og raun ber vitni.

Það var ekki þannig að hingað streymdi gríðarlegur fjöldi fólks, heldur komu fyrst og fremst nógu margir til að manna þau störf sem vantaði fólk í. Þetta fólk hefur lagt sitt af mörkum til bæði atvinnulífsins og samfélagsins og auðgað það á margvíslegan hátt.

Þar liggur stór hluti þess álags sem nú er á kerfinu, húsnæðismarkaðnum og innviðunum.

Af hverju eykst þá hatrið á múslímum?

Samhliða þessu eiga sér stað gríðarleg átök í Miðausturlöndum. Ísrael og Bandaríkin eru að reyna að styrkja yfirráð sín á svæðinu og byggja upp það sem þeir kalla „Stór-Ísrael“. Þetta svæði er næst Evrópu og afleiðingin hefur verið stöðugur straumur flóttafólks til Evrópu í áratugi.

Á sama tíma hefur áróður og pólitísk orðræða stuðlað að því að fólk líti á múslíma sem ógn eða óvini. Þannig verður auðveldara að réttlæta stríð, landtöku og arðrán á þessum svæðum.

Það skýrir hvers vegna umræðan beinist svo mikið að þessum hópi. Það er samt rangt að segja að hann sé vandamálið, því hann er fyrst og fremst afleiðing ástandsins og meðal stærstu fórnarlamba þess.

Skilvirkasta leiðin til að stöðva flóttamannastrauminn

Ein einfaldasta leiðin til að draga úr flóttamannastraumi er að stuðla að friði og stöðugleika í þeim löndum sem fólk flýr frá. Þegar samfélög eru lögð í rúst og fólk missir heimili sín og fjölskyldur flýr það. Það er einfalt samhengi.

Ef við viljum færri flóttamenn til Evrópu þurfum við að horfast í augu við eigin utanríkisstefnu. Því verðum við að standa með réttlæti og alþjóðalögum.

Það sem gerir umræðuna enn verri er hins vegar að margir þeirra sem hafa talað hæst um að „vernda Ísland“ hafa á sama tíma réttlætt gríðarlegt ofbeldi erlendis, jafnvel þjóðarmorð.

Þannig hafa þeir eitrað umræðuna enn frekar um hvernig hægt sé að ræða innflytjendamál af alvöru, af ábyrgð og án öfga. Þeir eru orðnir hluti af vandamálinu, en ekki lausninni. Þess vegna verðum við að hafna þeirri orðræðu, því hún leiðir aðeins til eitraðs samfélags og skilar engum raunverulegum lausnum.

Hver er þá raunverulega ógnin við Ísland?

Í stað þess að beina reiðinni að þeim stórveldum og hagsmunum sem skapa stríð, eyðileggingu og flóttamannastrauma er athyglinni oft beint að fólki sem hefur misst heimili sín og allt sem það átti. Fátækt og stríðshrjáð fólk er gert að óvininum á meðan þeir sem bera raunverulega ábyrgð sleppa undan gagnrýni.

Bandaríkin og heimsvaldastefna þeirra eru meðal þeirra afla sem skapa þessar hættur, bæði fyrir okkur og aðra.

Raunveruleikinn er líka sá að stærsti menningarlegi þrýstingurinn á Ísland kemur ekki frá arabísku, úrdú eða indónesísku. Íslenskan er smám saman að víkja fyrir ensku og íslensk menning verður fyrir mun meiri áhrifum frá bandarískri menningu en frá nokkrum hópi innflytjenda. Við sjáum það í fjölmiðlum, samfélagsmiðlum, afþreyingu, neysluvenjum og daglegu máli.

Á margan hátt erum við því öll undir áhrifum stærri afla sem móta samfélög um allan heim. Á sama tíma megum við þó ekki loka augunum fyrir raunverulegum áskorunum eða hætta að ræða þær af hreinskilni og ábyrgð, án vanþekkingar eða einföldunar.

Við verðum að geta verndað Ísland án þess að byggja umræðuna á hatri, hræðslu eða einföldum blórabögglum. Við verðum að tala um raunverulegar staðreyndir án þess að láta blekkjast.

Svona verndum við Ísland í raun og veru

Nú þegar við vitum hvernig ekki á að vernda Ísland skulum við fara yfir einfaldan lista yfir það sem þarf að gerast til að vernda það í raun og veru.

Til að vernda velferðarkerfið þarf að tryggja að það sé sjálfbært. Það þarf að stytta þann tíma sem fólk getur fengið bætur og tengja réttindi betur við skattgreiðslur. Fólk á ekki að geta tekið meira út úr kerfinu en það hefur lagt inn. Ef fólk getur ekki fengið vinnu er eðlilegt að það leiti sér betri tækifæra annars staðar.

Hvað flóttafólk varðar þarf að byggja upp mannúðlegt, skilvirkt og sanngjarnt kerfi sem tekur bæði mið af þörfum samfélagsins og þörfum fólks á flótta. Við móttöku flóttafólks þarf að horfa til þess hversu mikil þörf er í samfélaginu fyrir þekkingu þess, reynslu og færni, sem og hversu líklegt er að það geti þrifist í íslensku samfélagi. Fólk þarf að hafa raunhæfa möguleika á að finna sér vinnu, taka þátt í samfélaginu og byggja hér upp líf með reisn.

Í nánast öllum öðrum tilvikum þarf að beita Dyflinnarreglugerðinni. Hún skyldar flóttafólk til að sækja um hæli í fyrsta örugga ríkinu sem það kemur til, þó gera þurfi undantekningu fyrir munaðarlaus börn sem enda hér á landi. Á sama tíma þarf Ísland að standa vörð um alþjóðalög og tala skýrt gegn ólöglegum innrásum, þjóðernishreinsunum og þjóðarmorðum hvar sem þau eiga sér stað í heiminum.

Að lokum er mikilvægt að við stöndum vörð um íslenska menningu og tungu, enda liggur þar ein stærsta áskorunin fyrir íslensku þjóðina til framtíðar. Til þess þarf að blása til sóknar í menningarstarfi, meðal annars í tónlist, kvikmyndagerð, bókmenntum og öðru skapandi starfi. Íslenskt menningarfólk hefur sýnt og sannað að slíkar fjárfestingar skila sér margfalt til baka, bæði beint til atvinnulífsins og með því að styrkja séríslenska sjálfsmynd.

Mikilvægast af öllu er þó að endurskoða hina svokölluðu hreintungustefnu, því óhætt er að segja að hún hafi ekki skilað tilætluðum árangri. Engin stofnun getur neytt þjóðina til að nota nýyrði ef tökuorð eru þegar komin í almenna notkun. Hugsanlega væri skynsamlegt að endurskoða stefnuna með það að markmiði að laga tökuorð betur að íslenskri málfræði og gera íslenskuna þannig sveigjanlegri, nothæfari og lífvænlegri í nútímanum.

Samhliða því þarf að blása til stórsóknar í þýðingum á Wikipedia-greinum og öðru efni til að þjálfa gervigreindartól. Slík tól munu í náinni framtíð mynda meirihluta texta, hljóðs, myndefnis og annars efnis. Þörfin fyrir íslenskar þýðingar á stafrænu efni er því ekki framtíðarvandamál, heldur brýn áskorun nú þegar.

Með því að beina umræðunni að raunverulegum ógnum við samfélagið mun okkur takast mun betur að vernda það. Þess vegna verðum við að hafna orðræðu sem eitrar umræðuna og beina kröftunum þess í stað að lausnum sem styrkja íslenskt samfélag til framtíðar.

Höfundur er frumkvöðull.