Les­blindir og tæki skólanna

Þeir sem búa við lesblindu hafa þurft að upplifa hlutina talsvert öðruvísi en aðrir á skólagöngu sinni. Þrátt fyrir meiri þekkingu á því hvað felst í lesblindu þá er margt sem hefur ekki breyst hjá lesblindum. Enn er mikið verk óunnið við að fá skólakerfið til að horfast í augu við þarfir lesblindra nemenda svo að þeir geti notið þeirra stöðu sem þeim ber samkvæmt lögum um skólahald.

Ég hef í mörg ár kallað eftir því að lesblindir fái tæki sem þeir geta notað til að þess að mennta sig. Í þeim tilgangi hef ég farið á fundi ráðherra og Menntamálastofnunar og í rauninni reynt að hitta skólafólk út um allan bæ í þeirri viðleitni að fá kerfið til að bregðast við. Ég hef ekki komið tómhentur á þessa fundi heldur reynt að tala fyrir skynsamlegum lausnum. Ég hef reynt að benda á þau verkfæri sem eru nú þegar til staðar og geta auðveldað lesblindum nám. Það vita það kannski ekki allir að slík verkfæri eru til og notuð með góðum árangri víða um heim.

Skóli fyrir raunverulegan fjölbreytileika

En það getur verið erfitt að fá skólafólk og skólayfirvöld til að skilja að menntun má meðtaka með nýstárlegum og skapandi hætti sem gæti gerbreytt aðstæðum lesblindra. Því miður rekumst við sem tölum þannig á vegg. Kerfið vinnur eins og það megi aðeins bera fram menntun með köldum texta og kannski í besta falli nokkrum myndum. Annað sé ekki í boði eða yfirhöfuð sæmandi virðulegu skólakerfi þar sem bókin er stundum aðalatriðið en ekki menntunin sjálf.

Við hjá Félagi lesblindra á Íslandi viljum skóla sem tekur mið af fjölbreytileika. Skóla sem viðurkennir að börn eru ólík, hafa mismunandi styrkleika, fara ólíkar leiðir við að læra og búa yfir margvíslegri og mismunandi hæfni. Það er einfaldlega ekki hægt að troða öllum í sömu skóstærðina.

Lokaðir í gömlu textatækninni

Staðreyndin er sú að menntakerfið er í raun og veru lokað inni í hinni gömlu textatækni, sem vissulega er mikilvæg, og hana skulu allir meðtaka hvort sem þeir geta það eða ekki. Þetta er sá veruleiki sem lesblindir standa frammi fyrir þó að menn tali eins og það eigi og skuli taka tillit til þarfa lesblindra. Þegar á reynir er textinn eina boðlega tækið í hinni samræmdu skólastefnu og það gerir ekkert mjög mikið fyrir lesblinda.

Í dag háttar svo til að komnar eru aðrar leiðir sem gera mönnum kleift með hjálp stafrænnar tækni að breyta texta í upplestur og upplestri í texta. Þetta er bylting og segja má að þessi tækni gefi okkur möguleika á því að lesa með eyrunum! Við lesblindir spyrjum því hvort sú menntun sem fæst með þeim hætti sé eitthvað verri en sú sem fæst með lestri?

Nytsamur búnaður

Félag lesblindra á Íslandi (FLÍ) hefur í öllu sínu starfi lagt mikla áherslu á að kynna og nýta nýja tækni sem getur gagnast lesblindum í leik og starfi. FLÍ hefur lagt sig sérstaklega eftir að finna búnað sem getur nýst skólakerfinu og þar með lesblindum. ReadSpeaker TextAid er vefbundinn texta-í-tal (text-to-speech, TTS) hugbúnaður sem er hannaður til að aðstoða notendur, sérstaklega þá sem eiga við lestrarerfiðleika að stríða, eins og lesblindu, eða þá sem eru að læra nýtt tungumál við að bæta lestrar- og skriftarfærni sína.

FLÍ telur að hér sé um mjög nytsaman búnað að ræða en félagið hefur gert rannsókn á honum og tekið hann út. FLÍ hefur kynnt ReadSpeaker TextAid fyrir skólastjórnendum og kennurum þannig að þeim er vel kunnugt um möguleika búnaðarins.

Félag lesblindra á Íslandi berst fyrir hagsmunum lesblindra á Íslandi. Félagið vinnur að fræðslu, stuðningi og réttindabaráttu, auk þess að bjóða upp á námskeið og ráðgjöf og reynir að standa fyrir samfélagslegri vitundarvakningu um stöðu lesblindra, meðal annars með því að styðja við og ýta undir rannsóknir. Félagið er einnig hluti af Samtökum lesblindra á Norðurlöndum og hefur þannig aðgang að reynslu og þekkingu kollega sinna þar.

Höfundur er formaður Félags lesblindra á Íslandi.