Nvidia, Bitcoin og gamla varnar­liðið: Hvað bíður Ís­lands?

​Það er kaldur gustur sem leikur um fjármálamarkaði heimsins þessa dagana, og hann er ekki ættaður úr norðanáttinni á Íslandi. Hann kemur frá Wall Street, Washington og Peking. Atburðarás síðustu daga – þar sem við höfum séð hlutabréfavísitölur riða til falls og rafmyntir taka dýfur sem minna á frjálst fall – eru ekki bara venjulegar markaðssveiflur. Þær eru einkenni á nýjum veruleika þar sem tæknin, fjármagnið og geopólitíkin renna saman í eina hættulega blöndu.

​Fyrir Ísland, eyríki utan Evrópusambandsins með örmynt í vasanum, er þessi nýi veruleiki ekki bara fjarlægt fréttaefni. Hann er aðkallandi viðvörunarbjalla.

​Dómsdagur gervigreindarinnar: Allra augu á Nvidia

​Áður en við ræðum hrunið á rafmyntamarkaði verðum við að horfa til Wall Street. Þar ríkir nú „risk-off“ ástand sem hefur lækkað S&P 500 vísitaluna fjóra daga í röð. Ástæðan er einföld: Heimurinn heldur niðri í sér andanum vegna uppgjörs tæknirisans Nvidia sem væntanlegt er á morgun, 20. nóvember.

​Það er ekki ofsögum sagt að Nvidia sé orðið mikilvægasta hlutabréf í heimi og uppgjörið er orðið að eins konar þjóðaratkvæðagreiðslu um framtíð gervigreindarinnar. Greinendur spá því að tekjur fyrirtækisins muni slaga í 54 milljarða dollara, sem er gríðarlegur vöxtur, en spurningin er hvort það dugi. Fjárfestar eru farnir að spyrja óþægilegra spurninga: Eru milljarða fjárfestingar Microsoft, Google og Meta í gervigreindar-innviðum að skila arðsemi (ROI)?

​Ef Nvidia veldur vonbrigðum á morgun gætum við séð tæknibóluna springa með hvelli, sem myndi draga allan alþjóðlega markaðinn niður með sér. Ef þeir slá í gegn, gæti veislan haldið áfram. En óvissan ein og sér hefur verið nóg til að fæla fjármagn frá áhættu og yfir í öryggi.

​Hrun rafmynta og sigur gullsins

​Þessi flótti frá áhættu hefur bitnað harðast á rafmyntum. Á meðan íslenskir sparifjáreigendur hafa margir hverjir horft til Bitcoin sem leiðar út úr verðbólgu og gjaldeyrishöftum, hefur vikunni lokið með blóðbaði. Bitcoin hefur fallið undir krítísk stuðningsmörk og „altcoins“ hafa nánast þurrkast út.

​Af hverju? Vegna þess að þegar alvara lífsins tekur við leitar fjármagn ekki í „stafræna gullið“. Það leitar í alvöru gullið og ríkisskuldabréf. Gullið hefur hækkað um rúm 55% á árinu á meðan rafmyntir blæða. Skilaboðin eru skýr: Þegar harðnar á dalnum gildir það sem er fast í hendi. Fyrir íslensku krónuna eru þetta vondar fréttir. Í svona umhverfi er okkar litla mynt sjaldnast í uppáhaldi og við gætum staðið frammi fyrir frekari veikingu og verðbólguþrýstingi einmitt þegar við þurfum mest á stöðugleika að halda.

​Gervigreindin er nýja kjarnorkuvopnið

​En stóra breytingin er ekki á myntmarkaði, heldur í tækninni sjálfri sem drifkrafti stórveldaátaka. Bandaríkin og Kína eru nú í opinberu „köldu stríði“ um yfirráð yfir gervigreind. Þetta snýst ekki lengur um spjallmenni, heldur um hver stýrir efnahagkerfum og hernaðarmætti framtíðarinnar.

​Ísland situr, bókstaflega og myndrænt, á milli þessara stórvelda. Við eigum það sem þessi iðnaður þarf mest á að halda: Endurnýjanlega orku og örugga staðsetningu fyrir gagnaver. En erum við að spila úr þeim spilum rétt? Erum við að selja orkuna okkar ódýrt í gagnaver sem grafa Bitcoin (sem er á útleið) í stað þess að laða að okkur innviði gervigreindar sem skapa raunveruleg verðmæti og hafa þjóðaröryggislegt mikilvægi?

​Erum við ein á bátnum?

​Alvarlegasta spurningin snýr þó að varnarmálum. Með Donald Trump aftur í Hvíta húsinu (Trump 2.0) er ljóst að Bandaríkin horfa fyrst og fremst í eigin barm. Varnarsamningurinn frá 1951 er enn í gildi á pappírnum, en vilji Bandaríkjanna til að verja Ísland er nú háður viðskiptalegum hagsmunum frekar en gömlum vináttuböndum.

​Við sjáum rússneska kafbátaaukninu í Norður-Atlantshafi og vaxandi áhuga Kínverja á Norðurslóðum. Sæstrengirnir okkar – lífæðin okkar til umheimsins – eru berskjaldaðri en nokkru sinni fyrr. Ef átök brjótast út, eða ef „blandaðar aðgerðir“ (hybrid warfare) verða að veruleika hér við land, getum við treyst því að Bandaríkin komi til varnar? Eða munum við standa ein, utan ESB og NATO-samstarfs sem Evrópa er nú að reyna að styrkja án Bandaríkjanna?

​Aðgerða er þörf

​Við getum ekki leyft okkur að vera áhorfendur á meðan Nvidia og Kína slást um framtíðina. Íslensk stjórnvöld þurfa að vakna. Við þurfum:

1. ​Hernaðarlega sjálfstæðari hugsun: Við þurfum að skilgreina okkar eigin „rauðu línur“ í netöryggi og vörnum neðansjávarinnviða, án þess að treysta blindandi á Washington.
2. ​Orkustefnu fyrir 21. öldina: Orkan okkar er tæki til utanríkisstefnu. Við eigum að forgangsraða gervigreindarinnviðum sem styrkja Vesturlönd, en á okkar forsendum og verðlagi.
3. ​Efnahagslegt raunsæi: Með örmynt í heimi sem er að skiptast í blokkir (Dollar vs. Yuan/Gull) erum við viðkvæm. Við þurfum að tryggja gjaldeyrisforðann og minnka áhættu á spákaupmennsku.

​Heimurinn breyttist í vikunni. Bólan er að leka og alvaran tekur við. Ísland þarf að hætta að haga sér eins og smáríki í skjóli stóra bróður, og byrja að haga sér eins og strategískt lykilríki í nýju köldu stríði.

​Höfundur er áhugamaður um alþjóðastjórnmál og tækniþróun.