Sýndu þér um­hyggju – Komdu í skimun

Konum sem mæta í skimun fyrir brjóstakrabbameini hefur fjölgað verulega síðustu ár. Þá hefur einnig náðst góður árangur í að fjölga þeim sem koma í leghálsskimun. Skimun er gríðarlega mikilvæg, enda markmið hennar að minnka sjúkdómsbyrði og lækka dánartíðni af völdum krabbameina.

Samkvæmt gæðavísum sem embætti landlæknis tekur út árlega var þátttaka kvenna í skimun fyrir brjóstakrabbameini 61 prósent á síðasta ári. Heldur hærra hlutfall kvenna kom í skimun fyrir leghálskrabbameini á síðasta ári, eða 64 prósent.

Viljum auka þátttöku enn meira

Stefnt er að því að þátttökuhlutfall í bæði brjóstaskimun og leghálsskimun verði að minnsta kosti 75 prósent. Til þess að auka þátttöku í skimunum þurfum við að ná til þeirra hópa sem eru ólíklegastir til að mæta í skimanir. Eins og undanfarin ár er þátttakan lökust meðal kvenna í yngstu aldurshópunum. Þá er einnig mikill munur á þátttöku eftir ríkisfangi, erlendar konur mæta mun síður í skimanir en konur með íslenskt ríkisfang.

Ef skoðuð er þátttaka kvenna í leghálsskimun eftir ríkisfangi þá má sjá að þátttaka kvenna með íslenskt ríkisfang nær markmiðinu um 75 prósent þátttöku og þátttaka íslenskra kvenna í brjóstaskimun fer nærri því markmiði. Það sem dregur þátttökuna niður er dræm þátttaka kvenna með erlent ríkisfang. Aðeins 31 prósent þess hóps kom í leghálsskimun og 23 prósent í skimun fyrir brjóstakrabbameini. Hlutfallið er að aukast en þar þurfum við að gera enn betur.

Samstarf við stéttarfélög og atvinnurekendur

Samhæfingarstöð krabbameinsskimana heldur utan um skipulag krabbameinsskimana og hefur einnig það hlutverk að stuðla að aukinni þátttöku í skimunum. Við höfum unnið markvisst að því markmiði á undanförnum árum og það er ánægjulegt að sjá árangur af því starfi.

Við höfum undanfarið lagt mikla áherslu á að ná til kvenna af erlendum uppruna. Við vitum að það má búast við því að hluti þessara kvenna mæti í skimanir fyrir krabbameinum í sínu heimalandi. Ef þær gera það ekki viljum við auðvitað að sem flestar fái þessa þjónustu hér á landi.

Við höfum til dæmis fengið aðstoð frá stéttarfélögum við að koma upplýsingum um skimanir á framfæri á fjölmörgum tungumálum sem hefur gefið góða raun. Þá höfum við átt í samstarfi við félagasamtök kvenna af erlendum uppruna, auk þess sem við höfum nýtt samfélagsmiðla til að ná sérstaklega til þessa hóps.

Þá höfum við einnig hvatt atvinnurekendur til þess að benda sínu starfsfólki á að það á rétt á því að sækja sér heilbrigðisþjónustu á vinnutíma. Það tekur örstuttan tíma að skreppa í skimun og það er allra hagur að allar konur sem fá boð mæti.

Opnir tímar í leghálssýnatökur

Gott aðgengi er lykilatriði þegar kemur að skimunum. Allar upplýsingar um krabbameinsskimanir eru auðfundnar á vefnum skimanir.is. Auðvelt er að bóka tíma í leghálssýnatöku í gegnum Heilsuveru og einnig fljótlegt og auðvelt að bóka tíma í brjóstaskimun hjá Brjóstamiðstöð Landspítalans.

Það hefur einnig gefið góða raun að bjóða upp á opna tíma í leghálssýnatöku á heilsugæslustöðvum. Þar geta konur sem hafa fengið boð mætt á stöð sem hentar þeim án þess að bóka tíma, í sumum tilvikum eftir hefðbundinn vinnutíma. Upplýsingar um opnu húsin eru aðgengilegar á vefnum skimanir.is.

Af hverju fara konur ekki í skimun?

Kannanir sýna að langflestar konur vilja mæta í krabbameinsskimanir og ætla sér það þegar boðið kemur. Ástæðan fyrir því að hluti kvenna sem fær boð fer ekki í skimun er þannig ekki sú að þær vilji ekki fara heldur frekar sú að þær fresti því að fara af einhverjum ástæðum. Þegar það er mikið að gera er oft erfitt að koma því í verk að fara í skimun.

Þarna verðum við að hvetja konur til að setja eigin heilsu ofar í forgangsröðina. Það tekur yfirleitt aðeins um 10 mínútur að fara í brjóstaskimun eða leghálsskimun. Það er auðvelt að bóka tíma um leið og boðið berst.

Sumar konur hafa nefnt kostnað við skimanir sem ástæðu fyrir því að taka ekki þátt. Stjórnvöld stigu stórt skref síðasta haust þegar kostnaður við brjóstaskimun var lækkaður í 500 krónur. Það er sama og komugjaldið fyrir konur sem koma í leghálsskimun. Kostnaður ætti því ekki að standa í vegi fyrir því að konur komi í skimun nema í algjörum undantekningartilvikum.

Hjá konum af erlendum uppruna getur einnig spilað inn í að hluti þessa hóps dvelur stutt hér á landi. Þá hefur sýnt sig að það er, eðlilega, minni þekking á fyrirkomulagi skimana hjá þessum konum. Við höfum unnið markvisst að því að bæta þekkinguna en það verður áfram áskorun.

Ristilskimanir mikilvæg viðbót

Skimað hefur verið fyrir brjóstakrabbameini og leghálskrabbameini áratugum saman hér á landi en nú erum við í innleiðingarferli fyrir þriðju tegund krabbameinsskimana. Skimun fyrir krabbameini í ristli og endaþarmi er þegar hafin hér á landi. Við erum sem stendur að hefja annan prófunarfasa þar sem fólk um allt land fær boð í skimun.

Ólíkt skimunum fyrir leghálskrabbameini og brjóstakrabbameini þarf fólk sem tekur þátt í þessari tegund skimana ekki að mæta á staðinn. Þess í stað fær það sendan búnað til að taka hægðasýni heimafyrir. Sýnið er rannsakað til að kanna hvort blóð finnist í hægðum.

Spá aukningu

Skimanir fyrir krabbameini eru gríðarlega mikilvægar til að draga úr sjúkdómsbyrði og dauðsföllum af völdum krabbameina. Spár fyrir næstu ár og áratugi gera ráð fyrir því að nýgengi krabbameina aukist verulega. Það skiptir því sífellt meira máli að koma í skimun þegar boðið berst.

Höfundur er yfirlæknir Samhæfingarstöðvar krabbameinsskimana hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.