Skilur reiði fólks en segir töl­fræðina tala sínu máli

Þetta sagði Gunnar Gunnarsson, forstöðumaður greiningar og ráðgjafar hjá Creditinfo, í Bítinu á Bylgjunni í morgun, þegar rætt var um hörð viðbrögð fólks við breyttu matsfyrirkomulagi hjá fyrirtækinu.

„Það er alltaf þannig að þegar lánshæfismat er uppfært að þá breytist vægi þátta. Og mjög margir flytjast um einn flokk; upp eða niður um einn flokk. Sem skiptir flesta engu máli,“ sagði Gunnar.

Vanskilin allt að 80 prósent í neðsta flokki

Flokkarnir væru fimmtán; frá A1 þar sem einn til tveir af þúsund færðu í vanskil á ári og til E3, þar sem vanskilatíðnin væri 50 til 80 prósent. 

Gunnar var sérstaklega spurður að því hvað gerðist þegar fólk félli úr B flokki í C flokk, þar sem vanskil eru 5 til 10 prósent.

„Í raunveruleikanum þýðir það að þú getur ekki fengið sjálfvikra afgreiðslu lána,“ sagði hann. „Þú stoppar í sjálfvirku ferli. Þannig að ef þú ert á netinu, ert að reyna að sækja þér lán þar... flestir lánveitendur nota þetta sem einhvers konar „stopper“, til að skoða þig betur.“

Gunnar sagði þetta eitthvað misjafnt milli lánastofnana en yfirleitt þýddi lánshæfismat upp á C eða lægra að lánveitendur væru teknir til nánari skoðunar. Þetta þýddi þó alls ekki að menn fengju ekki lán eða væru ólíklegri til þess, þeir væru bara ólíklegri.

Hann benti á að veð skiptu einnig verulegu máli og sagðist ekki vita til þess að breytt lánshæfismat hefði áhrif á lán sem lántakandi væri með fyrir.

Eftir að ný reglugerð tók gildi hefði Creditinfo farið í þá vinnu að skoða hversu löng vanskilasaga hefði spágetu um framtíðina og lánshæfismatið hefði síðan verið uppfært í takt við það. Áður hefði verið horft til árs en nú væri það þannig að vanskil fyrndust á fjórum árum en hægt væri að skoða söguna sjö ár aftur í tímann.

„Þegar þú ert á vanskilaskrá færðu ekki lánshæfismat, því þá eru 100 prósent líkur á að þú farir í vanskil,“ útskýrði Gunnar. „Af því að þú ert í vanskilum. Þannig að þegar þú ert farinn út þá erum við að meta hversu líklegt er að þú farir inn aftur.“ 

Íslendingar góðir lántakendur

Að öllu jöfnu tæki það fólk um það bil tvö ár að komast aftur í B flokk eftir að það væri komið úr vanskilum en það gæti einnig farið þá leið að koma upplýsingum til Creditinfo um nýja stöðu mála, ef það teldi hana geta haft áhrif á lánshæfismatið.

„Íslendingar eru mjög góðir lántakar og sem betur fer er það þannig að langflestir eiga enga sögu um fyrri vanskil,“ sagði Gunnar. 

„Sko, ég skil alveg fólkið sem er á Facebook rosalega reitt. Því það eru einstaklingarnir sem eru að lend í því að það er að vakna upp þessi saga sem þeir héldu að væri gleymd. Ég get alveg sett mig í þeirra spor og þau eru auðvitað reið. En engu að síður er það þannig að tölfræðin er bara mjög skýr; að þeir sem hafa einhvern tímann ekki greitt í fortíðinni eru líklegri til að gera það ekki í framtíðinni.“

Gunnar sagðist ekki hafa áhyggjur af kvörtunum Neytendasamtakanna og fleiri til Persónuverndar; það væri eðlilegur farvegur mála. 

Uppfært klukkan 11.50:

Hrefna Sigfinnsdóttir, framkvæmdastjóri Creditinfo á Íslandi, hefur sent frá sér tilkynningu þar sem margt af því sem Gunnar sagði í samtalinu við Bítið í morgun er endurtekið.

Í tilkynningunni segir einnig:

„Við uppfærsluna batnaði lánshæfismat hjá um 25% þjóðarinnar á meðan það versnaði hjá um 15% og stóð í stað hjá 60%. Flestar breytingar voru þó litlar, hnikun um einn til tvo flokka (t.d. frá A3 upp í A1). Hin aukna notkun á vanskilasögu varð til þess að innan við 1% þjóðarinnar fór úr flokkum A eða B, niður í C1 eða neðar.“

Þá er því neitað að Creditinfo hafi með nokkru móti farið á svig við lög, enda hafi lánshæfismatið verið uppfært til að tala tillit til nýrrar reglugerðar.