Forn­leifa­fræðingar og þjóð­fræðingar gefa lítið fyrir svör Lilju

Þetta kemur fram í yfirlýsingu frá félögunum tveimur. Lilja Dögg Alfreðsdóttir menningar- og viðskiptaráðherra hefur verið gagnrýnd harðlega undanfarið fyrir skipun sína á Hörpu Þórsdóttur í embætti þjóðminjavarðar. Embættisstaðan hefur ekki verið auglýst í rúmlega tuttugu ár. 

Félög fornleifafræðinga og þjóðfræðinga segja gagnrýnina ekki snúast um hæfi Hörpu eða til þess fallna að draga hæfi hennar til að gegna embættinu í efa. 

„Hins vegar hefur verið bent á að með því að skipa þjóðminjavörð án þess að auglýsa embættið laust til umsóknar glatist dýrmætt tækifæri til þess að ræða ólík sjónarmið um hlutverk og framtíðarstefnu safnsins. Okkur þykir skipunin til marks um metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar gagnvart menningarmálum og virðingarleysi fyrir fagfólki sem starfar innan þeirra,“ segir í yfirlýsingunni. 

Að mati félaganna hafi ekki komið fram nein málefnaleg eða fagleg rök fyrir skipun þjóðminjavarðar með þessum hætti í svörum ráðherrans. Þau skora jafnframt á Lilju að draga skipunina til baka og auglýsa embættið laust til umsóknar. Aðeins þannig sé hægt að skapa traust um stöðu Þjóðminjasafns Íslands. 

Stjórn Sagnfræðingafélagsins gagnrýnir einnig skipun Hörpu og segir í yfirlýsingu að það harmi að ráðherra hafi ekki auglýst starf þjóðminjavarðar laust til umsóknar við ráðningu í embættið. Þjóðminjasafnið sé eitt af höfuðbólum íslenskrar menningarvarðveislu og miðlunar og því beri að veita þá virðingu að vanda til ráðningar með faglegu ferli. 

„Innan íslensks safna- og fræðasamfélags er aragrúi af hæfu fólki sem vill láta gott af sér leiða í þágu íslensks menningararfs. Þegar staða þjóðminjavarðar er laus í fyrsta skiptið á þessari öld er algerlega óviðunandi að veita ekki öllum tækifæri til umsóknar. Stjórnin vill þó árétta að hér er ráðningarferli ráðuneytisins gagnrýnt en ekki sú manneskja sem skipuð var í embættið,“ segir í yfirlýsingunni.

Harpa hæf og lagaheimildir til skipana til staðar

Lilja sagði í samtali við fréttastofu að loknum ríkisstjórnarfundi í gær að hún hafi skipað Hörpu vegna þess að hún sé einkar hæf í starfið. Spurð hvort Harpa hefði þá ekki flogið í gegnum umsóknarferlið segir Lilja að Harpa hafi verið afar farsæl og náð að opna safnið sitt. 

„Ég er að vonast til að það verði líka raunin hjá Þjóðminjasafninu. Þjóðminjasafnið hefur verið mjög vel rekið, verið framsýnt og var valið eitt af eftirsóknarverðustu söfnum á sínum tíma.“

Lilja hefur verið sökuð um stjórnsýslulegt afturhvarf til fortíðar með skipuninni, en hún vísar þeirri gagnrýni á bug. 

„Ég náttúrlega hafna þessari gagnrýni vegna þess að ef við lítum á þau rök sem eru í málinu: Í fyrsta lagi þá er skýr lagaheimild fyrir þessu. Og það eru fleiri ráðherrar sem hafa verið að nýta sér þessa heimild. Og í öðru lagi erum við með mjög hæfan einstakling sem kemur frá einu safni og er að fara yfir í það næsta,“ sagði Lilja í gær. 

Ekki í fyrsta sinn sem Lilja fari illa með vald sitt

Jóhann Páll Jóhannsson þingmaður Samfylkingarinnar sagði í kvöldfréttum Stöðvar 2 í gær að skipun Lilju á þjóðminjaverði sé ekki fyrsta dæmið um misbeitingu valds hjá ráðherranum. Frumvarp sem hindri klíkuráðningar sé í vinnslu til að aftra slíku. 

„Þetta er ekki fyrsta málið og ekki í fyrsta skiptið sem þessi tiltekni ráðherra fer ofboðslega illa með vald sitt þegar kemur að skipan í opinber embætti,“ sagði Jóhann en skipanir Lilju hafa áður verið umfjöllunarefni, til dæmis þegar Lilja braut jafnréttislög með ráðningu Páls Magnússonar í embætti ráðuneytisstjóra menntamálaráðuneytisins.

Jóhann sagðist vera með frumvarp í smíðum sem tekur á geðþótta- og klíkuráðningum ráðherra. Frumvarpið felur í sér að reistar verði ákveðnar skorður við undanþágum frá auglýsingaskyldu.

„Þetta er regla sem felur í sér vörn gegn geðþóttastjórnsýslu, vörn gegn klíkuráðningum og ráðamenn verða að fara ofboðslega varlega með allar undanþágur frá henni,“ sagði Jóhann.

Hér fyrir neðan má lesa yfirlýsingu Félags fornleifafræðinga, Félags þjóðfræðinga og Sagnfræðifélagsins í heild sinni. Fréttin var uppfærð eftir að yfirlýsing Sagnfræðingafélagsins barst klukkan 9:00.