„Ríkisstjórnin er að missa tökin á efnahagslífinu“

Það er samhljóða álit verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda að stýrivaxtahækkun Seðlabankans í morgun hafi verið afleikur. Fyrrverandi fjármálaráðherra er sömu skoðunar og segir hana til marks um að sitjandi ríkisstjórn sé að missa tökin á efnahagslífinu.

Peningastefnunefnd bankans greindi frá því morgun að meginvextir bankans yrðu hækkaðir um 0,25 prósentustig og eru þeir nú 4,5 prósent. Meðal þess sem fram kom í rökstuðningi nefndarinnar var að útlit sé fyrir að verðbólga haldi áfram að aukast og verðbólguvæntingar sömuleiðis. „Haldi verðbólguvæntingar áfram að hækka og festist í sessi umfram markmið mun það kalla á harðara taumhald peningastefnunnar,“ sagði í rökstuðningnum.

Sjá einnig: Seðlabankinn reiknar með 3 prósenta verðbólgu strax í desember



Ákvörðun peningastefnunefndar hefur fengið gagnrýni úr öllum áttum; henni hefur verið lýst sem kaldri kveðju, ótímabærri og miklum vonbrigðum. 

Í samtali við Ríkisútvarpið segir Drífa Snædal, forseti ASÍ, hækkunina þannig vera slæmt innlegg í hinar hörðu kjaraviðræður sem framundan eru. Líklegt verði að teljast að hækkunin muni hafa áhrif á kröfu verkalýðshreyfingarinnar, enda sé grunnkrafa hennar sú að fólk getið lifað af laununum sínum. Hækkunin gæti farið hratt út í verðlagið og því megi ætla að kröfur launafólks hækki í samræmi við það.

Þrátt fyrir að Drífu og framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins greini á um margt fyrir komandi kjaraviðræður eru þau þó sama sinnis um stýrivaxtahækkunina. Halldór Benjamín Þorbergsson segir hana ótímabæra, ekki síst í ljósi þess að viðsnúningurinn í hagkerfinu hafi verið ansi hraður að undanförnu og að blikur séu á lofti í efnahagsmálum.

Halldór segir fyrrnefndar verðbólguvæntingar, sem peningastefnunefnd drepur á í rökstuðningi sínum, séu ekki síst tilkomnar vegna áhrifa slökunar á innflæðishöftum og óvissu á vinnumarkaði. Þar tekur hann í sama streng og formaður Viðskiptaráðs, Ásta Fjeldsted, sem veltir því fyrir sér hvort að stýrivaxtahækkun morgunsins sé í boði verkalýðshreyfingarinnar. 

Aðalhagfræðingur Seðlabankans sagði að sama skapi í samtali við fréttastofu að stærsti óvissuþátturinn í íslensku efnahagslífi þessa stundina séu komandi kjarasamningar. Í ljósi ummæla Drífu um að ákvörðun peningastefnunefndar gæti haft áhrif á kröfur verkalýðshreyfingarinnar má ætla að stýrivaxtahækkunin sé til þess fallin að auka enn á þessa óvissu.

Til marks um brotthvarf frá aðhaldi

Dómur Benedikts Jóhannessonar, fyrrverandi fjármálaráðherra í ríkisstjórn Viðreisnar, Bjartrar framtíðar og Sjálfstæðisflokks, er einfaldur: „Ríkisstjórnin er að missa tökin á efnahagslífinu.“

Í færslu sinni á Facebook, þar sem hann deilir frétt um stýrivaxtahækkunina, segir hann á þeim tíma sem Viðreisn fór með ríkisfjármálin hafi peningastefnunefnd lækkað vextina þrisvar og gefið vilyrði um frekari vaxtalækkun - „ef áfram yrði sama aðhald í ríkisfjármálum.“ Það sé hins vegar mat Benedikts að núverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar, hafi ákveðið að fara aðra leið og „allir sjá hvað er að gerast.“

Aðstæður í þjóðarbúinu eru vissulega aðrar en þegar Benedikt hélt um stjórnartaumana í fjármálaráðuneytinu. Til að mynda er olíuverð um 50% hærra en það var í upphafi árs 2017, þegar stjórnarsáttmáli ríkisstjórnar Bjarna Benediktssonar var undirritaður. Hækkun olíuverðs hefur merkjanleg áhrif á verðbólgu, enda ratar hún yfirleitt beint út í verðlagið; til að mynda á samgöngum. Eldsneytisverð vegur þar að auki þungt í vísitölu neysluverðs, eða 3.7%. Er það því mat greiningardeildar Arion banka að lágt olíuverð á síðustu árum hafi gegnt „lykilhlutverki í að halda aftur af verðbólguþrýstingi.“

Verðbólguþrýstingi sem nú er notaður til að réttlæta stýrivaxtahækkanir Seðlabankans.