Gjaldeyrishöftin rýmkuð en eftirlit með þeim hert

Í nýju frumvarpi um breytingu á gjaldeyrislögum sem efnahags- og viðskiptaráðherra leggur fram felst í raun bæði lítilsháttar rýmkun á gjaldeyrishöftunum og hert eftirlit með höftunum og strangari viðurlög gegn brotum.

Fjallað er um málið í Morgunkorni greiningar Íslandsbanka. Þar segir að helstu breytingar sem miða að rýmkun hafta eru m.a. hækkun framfærsluheimilda, rýmkun endurfjárfestingaheimilda og frekari heimildir til gjaldeyrisviðskipta í tengslum við atvinnustarfsemi og rýmkun á heimild til erlendrar lántöku.

Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir heimild fyrir innlenda aðila til kaupa á farartæki til eigin nota innan lands fyrir allt að jafnvirði 10 milljónir kr. Viðskiptin verða háð staðfestingu Seðlabankans.

Í stuttu máli má segja að þær breytingar sem gerðar eru til rýmkunar haftanna nú taki mið að veittum undanþágum frá höftunum síðustu 3 ár eða frá því að höftin voru sett. Þannig munu breytingarnar minnka óhagræði og auka skilvirkni með framkvæmd haftanna, en raunveruleg áhrif þeirra verða væntanlega minni háttar.

Á móti þessum breytingum sem geta flokkast til rýmkunar haftanna er svo einnig enn verið að herða á höftunum og festa þau enn frekar í sessi m.a. með auknu eftirliti og refsingum. Þannig er til að mynda eftirlit með gjaldeyrisviðskiptum vegna greiðslna vaxta, verðbóta, arðs og samningsbundinna afborgana hert og almenn heimild Seðlabankans til upplýsingaöflunar í þágu eftirlits rýmkuð. Þá fær Seðlabankinn að beita hærri stjórnvaldssektum fyrir smærri brot á höftunum. Eftir sem áður mun bankinn kæra veigameiri brot til lögreglu.

Ákveðið var að leggja ekki til að heimila sérstaklega beina erlenda fjárfestingu að þessu sinni, en það er næsti áfangi í afnámi hafta samkvæmt áætlun um losun gjaldeyrishafta. Hins vegar hafa undanþágur verið veittar tiltölulega greiðlega í þeim tilvikum sem innlend útflutningsfyrirtæki geta rökstutt að aukin erlend starfsemi sé nauðsynleg til að styðja við útflutningsstarfsemi.

Að auki kemur til álita að eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri til beinnar fjárfestingar verði beint inn í útboð Seðlabankans þegar fram líða stundir.