Bætur fyrir Kárahnjúkavirkjun

Engum blandast hugur um að fjölþætt eyðilegging náttúrunnar við byggingu Kárahnjúkavirkjunar var óhæfuverk gagnvart náttúru Íslands og möguleikum komandi kynslóða til að njóta hennar. Stóru landsvæði var sökkt, einstakar fossaraðir eyðilagðar, fljót fært úr náttúrulegum farvegi sínum yfir í annað fljót svo bæði hljóta varanlegan skaða af. Upptalningin er löng.

Nýlega staðfesti forstjóri Landsvirkjunar það sem margir vissu fyrir, að peningalegur hagnaður af óhæfuverkinu er lítill sem enginn. Nú þegar unnið er að sátt um vernd og virkjun verðmætra orku- og náttúrusvæða er mikilvægt að rifja þessa sögu upp.

Staðreyndin er sú að samkvæmt Rammaáætlun I var Kárahnjúkavirkjun ein þeirra sem síst þótti verjandi að ráðast í vegna óæskilegra umhverfisáhrifa. Samt var henni þröngvað upp á land og þjóð með ófyrirleitni sem ekki á sér hliðstæðu í sögu landsins og aldrei mun gleymast.

Nú verður togast á í þinginu um hvernig raða skal svæðum á grunni vinnu við Rammaáætlun II í verndarflokk, biðflokk og nýtingarflokk. (Ég geri reyndar alvarlega athugasemd við heiti síðasta flokksins. Af því má ráða að virkjun sé eina mögulega nýtingarformið, sem er firra. Nær væri að tala um orkunýtingu og svo verndarnýtingu samanber Gullfoss.)

Fyrir hendi virðist vera tilhneiging til að raða jafnt í þessa flokka, sem er á skjön við góð vinnubrögð í þessum efnum. Eðlilegt er að mun færri svæði fari í nýtingarflokk en verndarflokk af þeirri einföldu ástæðu að virkjun nú kemur varanlega í veg fyrir verndun síðar. Líklega er tilgangurinn með jafnri röðun að skapa sátt á milli sjónarmiða verndar og virkjunar. Það er brýnt en þetta er ekki leiðin. Til þess eru óuppgerðar sakir virkjanaiðnaðarins gagnvart náttúru landsins of miklar.

Forsenda sáttar í þessum efnum er að greiddar verði fullar bætur fyrir eyðingu Kringilsárrana, Jökulsár á Dal, Lagarfljóts, fossaraðanna í Jöklu og önnur náttúruverðmæti sem með yfirgangi var ranglega fórnað. Þá er ótalinn uppblástur á vesturöræfum sem engin lausn hefur fundist á. Bæturnar geta ekki orðið minni en svo að úr nýtingarflokki fari yfir í verndarflokk orkukostir sem samtals eru taldir geta gefið um 690 MW.