Ryðjum hindrunum úr vegi

Skortur á fjárfestingum, lítill hagvöxtur og viðvarandi atvinnuleysi eru stóru atriðin sem vantar í glæsimyndina sem stjórnvöld draga upp af árangri sínum af samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ef ekki verður brugðist snarlega við er hætta á að Ísland búi við kreppu út áratuginn.

Efnahagsáætlunin með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur fyrst og fremst falist í auknum aga í efnahagsmálum, óhóflegum skattahækkunum og niðurskurði. Hugmyndafræðileg vandamál innan ríkisstjórnar Íslands og þörf fyrir blóraböggla hafa síðan staðið í vegi fyrir því að góð tækifæri hafi nýst og uppsveifla í atvinnulífinu geti hafist.

Fjárfestingar á síðasta ári námu innan við 200 milljörðum króna eða aðeins um 13% af vergri landsframleiðslu (VLF) sem er lægsta fjárfestingahlutfall í sögu lýðveldisins. Á þessu ári verða fjárfestingar í besta falli um 15% af VLF. Við gerð kjarasamninga í maí sl. lýsti ríkisstjórnin því sem markmiði sínu að ná fjárfestingum í um 350 milljarða króna á ári og að ná fjárfestingahlutfallinu yfir 20% af VLF á samningstímanum.

Þrátt fyrir að stjórnvöld hafi sagst vera sammála aðilum vinnumarkaðarins um nauðsyn þess að hvetja til fjárfestinga og efla hagvöxt hefur ekki tekist að búa fyrirtækjum, stórum sem smáum, eðlilegt fjárfestingaumhverfi. Þau gætu verið að sækja fram, stunda nýsköpun og fjárfestingar ásamt því að ráða fólk í vinnu en umhverfið býður almennt ekki upp á það. Ný könnun SA leiðir t.d. í ljós að aðeins rúm 14% fyrirtækja á almennum markaði hyggjast ráðast í umtalsverðar fjárfestingar eða umbætur á næsta ári. Óvissa er einkum nefnd sem ástæða þess að fyrirtækin hyggjast ekki fjárfesta, bæði efnahagsleg og eins pólitísk óvissa, auk erfiðrar rekstrarafkomu.

Skatta- og atvinnustefna stjórnvalda hefur síður en svo hvatt til fjárfestinga í atvinnulífinu. Meginorsökin er þó að ríkisstjórnin hefur hvorki framtíðarsýn né forystu um endurreisn og þróun fjármálakerfisins. Endurskipulagning fjárhags fyrirtækja, heimila og fjármálakerfisins hefur gengið alltof hægt. Fjármálafyrirtækin eru að ósekju vinsælir blórabögglar stjórnmálamanna með forsætisráðherra sjálfan í fararbroddi.

Hagkvæmt og öflugt fjármálakerfi er lykilforsenda þess að fjárfesting geti tekið við sér í atvinnulífinu. Miklu máli skiptir að halda niðri rekstrarkostnaði í fjármálakerfinu og kostnaði sem ríkið leggur á með sköttum og eftirliti. Samkeppni innan fjármálakerfisins er einnig afar mikilvæg. Gjaldeyrishöft draga verulega úr samkeppni alls staðar þar sem markaðir eru lokaðir fyrir erlendri samkeppni. Afnám gjaldeyrishaftanna er því mikilvægt skref til að stuðla að hagkvæmni og betri skilyrðum fyrir fjárfestingar.

Til að hægt verði að koma Íslandi út úr kreppunni þarf að auka árlegan hagvöxt í 4-5%. Það verður einkum gert með auknum fjárfestingum í útflutningsgreinum. Áframhaldandi hjakk er ávísun á að Ísland verði fast í kreppunni út áratuginn. Því fylgir mikið atvinnuleysi og illa mun ganga að rétta við hag ríkissjóðs.

Þetta þarf ekki að vera svona. Það eru leiðir út úr kreppunni. Samtök atvinnulífsins hafa margoft bent á þessar leiðir. Þær þarf að fara.