Laun meðalmanns hækka á níu mánaða fresti

Laun meðalstarfsmanns á Íslandi breytast á níu mánaða fresti, en nánast allar launabreytingar hér á landi eru hækkanir. Að meðaltali nemur hver launahækkun rúmum sex prósentum.

Þetta kemur fram í nýrri rannsóknarritgerð Seðlabanka Íslands, en í henni er byggt á stóru gagnasafni um launabreytingar á árunum 1998 til 2010. Ritgerðinni var ætlað að skoða hvernig laun á Íslandi taka breytingum, en það getur haft úrslitavald um áhrif peningastefnunnar hvort laun breytist treglega eða ekki.

Í ljós kom að rúmlega einn af hverjum tíu launasamningum taka að meðaltali breytingum í hverjum mánuði, en langstærstur hluti þeirra breytinga eru launahækkanir. Aðeins 0,5 prósent mánaðarlegra launabreytinga eru lækkanir, sem bendir til þess að laun breytist treglega niður á við hér á landi.

Það merkir að launamyndun ein og sér gæti átt erfitt með að sætta framboð og eftirspurn eftir vinnuafli, og atvinnuleysi skapast þegar áfall ríður yfir hagkerfið. Íslenskir launþegar virðast þannig yfirleitt frekar taka á sig kjaraskerðingu í formi verðbólgu en beinna launalækkana.

Þrátt fyrir þennan tregbreytanleika í laununum verður tíðni og stærð launalækkana meiri þegar atvinnuleysi í hagkerfinu er mikið, sem bendir til að launalækkanir hafi átt einhvern þátt í aðlögun á íslenskum vinnumarkaði í kjölfar áfalla.

Að meðaltali eru launasamningar til tæplega níu mánaða, sem merkir að laun breytast að meðaltali með þriggja ársfjórðunga fresti. Laun taka langoftast breytingum í janúar, eða í um helmingi tilfella. Flestir einstakir launasamningar eru til eins árs, en aðeins einn af hverjum fimm samningum er til lengri tíma en svo.