„Glórulaust fjárhættuspil“ lífeyrissjóða hugsanlega ólöglegt

Viðskipti Almenna lífeyrissjóðsins og Lífeyrissjóðs verkfræðinga með skuldatryggingar á Kaupþing og Glitni sem hafa verið kölluð „glórulaust fjárhættuspil" voru hugsanlega ólögleg.

Eins og fréttastofa greindi frá í gærkvöldi tóku Almenni lífeyrissjóðurinn og Lífeyrissjóður verkfræðinga þátt í viðskiptum með skuldatryggingar á Kaupþing og Glitni með milligöngu Landsbankans við svissneska bankann UBS fyrir bankahrunið. Féllu bankarnir, græddi svissneski bankinn, en ef íslensku bankarnir héldu velli til 2013 þá fengju lífeyrissjóðirnir vexti á fjárfestinguna. Til að gera langa sögu stutta þá töpuðu lífeyrisjóðirnir milljörðum króna á þessu, en svissneski bankinn græddi, þegar íslensku bankarnir fóru á hliðina.

Nú eru vísbendingar um að þessi viðskipti hafi hreinlega verið ólögleg. Því fram kemur í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða að lífeyrissjóðum sé aðeins heimilt að fjárfesta í afleiðum sem dragi úr áhættu viðkomandi lífeyrissjóðs. Fram kemur í skriflegu svari Fjármálaeftirlitsins við fyrirspurn fréttastofu að skuldatrygging ein og sér verði vart flokkuð annað en sem afleiða. Og að ef lífeyrissjóðir fjárfesti í skuldatryggingum verði þeir að geta sýnt fram á að það sé til þess að draga úr áhættu viðkomandi sjóðs. Með öðrum orðum, lífeyrissjóður Verkfræðinga þarf að geta sýnt fram á að þetta hafi verið til þess fallið að draga úr áhættu, en Þorbergur Steinn Leifsson, sem er í lífeyrissjóði verkfræðinga, hefur kallað viðskipti með þessar skuldatryggingar glórulaust fjárhættuspil.

„Við hefðum aldrei átt að gera þetta"

Svo virðist sem ekki hafi lífeyrissjóðirnir einir séð eftir þessu, því í skýrslu rannsóknarnefndarinnar segir Sigurjón Þ. Árnason, fyrrverandi bankastjóri Landsbankans um þessi viðskipti: „Við hefðum aldrei átt að gera þetta."

Á aðalfundi sjóðsins í apríl 2008, hálfu ári fyrir bankahrunið, gagnrýndi núverandi formaður Verkfræðingafélags Íslands, Jóhanna Harpa Árnadóttir, ávöxtun sjóðsins, en í bókun aðalfundarins er gagnrýni hennar lýst svona: „Jóhanna tók undir óánægjuna um ávöxtun sjóðsins og spurði hvort ekki væri mikilvægt að bregðast hratt við hræringum á mörkuðum. Hún sagði að ekkert hefði verið fjárfest í erlendum skuldabréfum á síðasta ári. Hún spurði hvort ekki hefði verið skynsamlegt að selja erlend hlutabréf og kaupa erlend skuldabréf þegar fór aðkreppa að á erlendum mörkuðum í fyrra."