Innlán jukust um 19% eftir bankahrunið í haust

Fyrstu tvo mánuðina eftir hrun bankakerfisins jukust innlán um rúmlega 19%. Heldur hefur dregið úr þeim á ný enda hefur staða heimila og fyrirtækja versnað, m.a. vegna hækkandi greiðslubyrðar lána og minnkandi atvinnu.

Frá septemberlokum til loka febrúar nam innlánaaukning bankakerfisins þó rúmlega 15% eða rúmlega 216 milljarða kr.

Þetta kemur fram í ritinu Peningamál sem birt hefur verið á vefsíðu Seðlabankans. Þar segir að aukninguna má að stórum hluta rekja til fjögurra þátta.

Í fyrsta lagi má áætla að innlán hafi aukist um rúmlega 100 milljarða kr. vegna útgreiðslna úr verðbréfa- og fjárfestingarsjóðum eftir að þeim var lokað. Hér er því um tilfærslu milli eignaflokka að ræða fremur en hreina aukningu heildarinnlána.

Í öðru lagi hafa innlán aukist vegna flótta í örugga fjárfestingu, sem kemur m.a. fram í minnkandi útgáfu fyrirtækjaskuldabréfa sökum þess að dregið hefur úr eftirspurn. Þegar þróun peningamagns er skoðuð þarf á sama hátt að taka tillit til þess að ólíklegt er að slík tilfærsla auki aðgang fyrirtækja að lánsfé þar sem framboð lánsfjár úr bankakerfinu hefur ekki aukist sem því nemur, eins og rakið er hér að neðan.

Neyðarlögin, sem gerðu innstæður rétthærri en áður, og loforð ríkisstjórnarinnar um fulla tryggingu innstæðna í innlendum útibúum bankanna hafa orðið til þess að draga fjármagn frá fyrirtækjaskuldabréfamarkaðnum í innlán.

Þriðja ástæða þessarar miklu aukningar innlána er sú að ekki er lengur heimilt að fjárfesta í erlendum verðbréfum. Fjármagni hefur því verið beint í hefðbundin innlán. Framboð fjárfestingarkosta hefur einnig minnkað vegna hruns hlutabréfamarkaðarins og afskráningar fyrirtækja.

Að lokum kann tímabundin óvissa um útgreiðslu viðbótarlífeyrissparnaðar að hafa valdið því að lífeyrissjóðir hafi fremur fjárfest í innlánum en öðrum eignum sökum óvissu um útgreiðslur komandi mánaða. Innlán lífeyrissjóða jukust þannig um rúmlega 68 milljarða kr. frá september fram til loka febrúarmánaðar, að hluta til vegna lokunar verðbréfa- og fjárfestingasjóða.3

Síðan segir í Peningamálum: „Töluverð aukning innlána ætti að skapa bönkunum góða lausafjárstöðu. Þrátt fyrir það hefur lítið verið um ný útlán frá hruni banka kerfisins. Ástæða fyrir litlu framboði lánsfjár virðist því fremur vera óvissa um stöðu bankanna sjálfra, efnahagsreikninga þeirra og stöðu efnahagslífsins í heild fremur en skortur á lausafé."