Spurning hvort gjaldeyrishöftin haldi aftur af krónunni

Greining Íslandsbanka veltir vöngum yfir því hvort þróun krónu hefði orðið í ætt við það sem orðið hefur í ungversku forintunni, hefði gjaldeyrishöftum verið aflétt fljótlega eftir að áætlun stjórnvalda og AGS var ýtt af stokkunum.

Fjallað er um málið í Morgunkorni greiningarinnar. Þar segir að gengi forintunnar náði lágmarki í mars síðastliðnum, en á þeim tíma var áhættufælni í hámarki á alþjóðamörkuðum og alþjóðlega kreppan líklega einnig.

Samfara því að rofað hefur til í alþjóðlegu fjármálakerfi hefur forintan hins vegar sótt myndarlega í sig veðrið þrátt fyrir minnkandi vaxtamun hennar gagnvart öðrum myntum. Svipaða þróun má raunar greina í flestum hinna hávaxtamyntanna, til að mynda s-afríska randinu, brasíliska realnum og nýsjálenska dollaranum.

Í öllum þessum löndum hafa vextir lækkað talsvert á sama tíma, þótt enn séu þeir vissulega hærri en í helstu myntum heims. Kann þetta að vera til marks um að andrúmsloft á mörkuðum og áhættufælni fjárfesta sé sterkari gangráður fyrir gengi hávaxtamynta til skemmri tíma litið en breytingar á vaxtamun, og ætti að vera íhugunarefni þegar kemur að endurskoðun á áætlun AGS og stjórnvalda hér á landi.

Á blómaskeiði vaxtamunarviðskipta á alþjóðlegum fjármálamörkuðum var ungverska forintan ein þeirra mynta sem íslenska krónan var gjarnan spyrt saman við í flokki hávaxtamynta. Var það ekki að ástæðulausu þar sem myntirnar tvær, sem og ýmsar aðrar hávaxtamyntir, hreyfðust oft með líkum hætti á gjaldeyrismörkuðum.

Líkt og Ísland einkenndist hagkerfi Ungverjalands í aðdraganda fjármálakreppunnar af ójafnvægi og mikilli erlendri skuldsetningu, og rétt eins og hér gerðist neyddist ungverska ríkisstjórnin til þess að leita á náðir AGS eftir að alþjóðlega kreppan skall á af fullum þunga í fyrrahaust og gengi forintunnar hríðféll í kjölfarið.

Sú áætlun bar einnig nokkurn svip af þeirri sem samþykkt var hér um svipað leyti, en hún byggðist á auknu aðhaldi í ríkisfjármálum, eflingu bankakerfisins í því skyni að afstýra bankakreppu og alþjóðlegum lánveitingum með það að markmiði að efla greiðslugetu landsins gagnvart erlendum skuldbindingum. Nú, ári síðar, er fróðlegt að bera saman þróun mála í þessum tveimur löndum, sér í lagi í ljósi þess að öfugt við það sem hér gerðist voru ekki sett höft á fjármagnsflutninga í Ungverjalandi þrátt fyrir mikla skuldsetningu heimila og fyrirtækja í erlendri mynt.

Þrátt fyrir það hefur gengi forintunnar gagnvart evru sótt verulega í sig veðrið undanfarið hálft ár og er það nú á svipuðum slóðum og í nóvemberbyrjun í fyrra, þegar áætlun AGS og ungverskra stjórnvalda var samþykkt og stýrivextir hækkaðir sem fyrr segir. Forintan er nú enn fremur einungis 4% undir meðaltali áranna 2005-2008, þegar vaxtamunarviðskipti stóðum með hvað mestum blóma og vextir fóru hækkandi. Er þar ólíku saman að jafna við krónuna, sem er u.þ.b. 48% verðminni gagnvart evru en hún var á ofangreindu tímabili.

Rétt er að halda því til haga að þótt ýmsir þættir séu keimlíkir með löndunum tveimur er einnig fjölmargt sem skilur að. Ungverska bankakerfið hélt þannig velli í gegn um kreppuna, öfugt við það íslenska. Vera Ungverjalands í Evrópusambandinu hefur einnig einfaldað lánafyrirgreiðslu til þess, en sambandið lagði til þriðjung lánsfjár til landsins á móti AGS og Alþjóðabankanum.