60 milljarðarnir sem enginn talar um

Nú styttist í næstu aðgerðir hjá meirihlutanum hjá Reykjavíkurborg miðað við orð borgarstjóra. Þar eru störf fólks líklega undir eins og í síðustu aðgerðum en meirihlutinn hefur lagt mikla áherslu á launakostnað og nauðsyn þess að fækka starfsfólki. Það er einn stór kostnaðarliður sem hefur fengið furðulega litla athygli í þessari hagræðingarumræðu. Það er aðkeypt þjónusta.

Samkvæmt greiningu sem ég hef unnið upp úr ársreikningum Reykjavíkurborgar nam kostnaður vegna aðkeyptrar þjónustu, að frádregnum innri viðskiptum, rúmlega 60 milljörðum króna árið 2025.

Þess vegna finnst mér sérstakt hversu lítið hefur verið rætt um þennan kostnaðarlið þegar borgin stendur frammi fyrir umfangsmiklum aðhaldsaðgerðum. Hversu há verður talan árið 2026?

Í síðustu viku sat ég fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna. Þar var farið yfir mörg áhugaverð og mikilvæg málefni sem snúa að fjármálum og rekstri sveitarfélaga. Það sem vakti hins vegar athygli mína var hversu lítið var fjallað um aðkeypta þjónustu og þann kostnað sem henni fylgir.

Mér finnst þetta svolítið eins og að stíga á vigtina og horfa eingöngu á líkamsþyngdina. Hún segir okkur vissulega eitthvað um heilsufarið en langt frá því alla söguna. Til þess að meta heilsuna þurfum við að skoða heildarmyndina. Það sama á við um rekstur sveitarfélaga.

Launakostnaður er stór og mikilvægur hluti rekstrarins en hann er ekki eini kostnaðurinn. Ef við ætlum að taka upplýstar ákvarðanir um hagræðingu verðum við að skoða hvert peningarnir fara og hvað við fáum fyrir þá.

Á ráðstefnunni sagði Almar Guðmundsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, að „fólkið vill hafa þjónustuna nálægt sér“. Einmitt, ég tek heilshugar undir þessi orð hans, fólk vill hafa þjónustuna nálægt sér.

En þá verðum við líka að ræða hvað gerist þegar verkefni eru færð frá starfsfólki sveitarfélaganna til utanaðkomandi þjónustuaðila. Útvistun getur haft áhrif á nálægð þjónustunnar, þekkingu innan vinnustaðanna og möguleika sveitarfélagsins til að hafa beina stjórn á framkvæmd hennar.

Það er ekki ókeypis að útvista verkefnum. Kostnaðurinn hverfur ekki þótt starfsmaðurinn hverfi af launaskrá borgarinnar.

Við þurfum líka að spyrja hvað verður um þekkinguna sem byggist upp innan borgarinnar þegar verkefni eru færð annað og hvað kostar að kaupa þá þekkingu aftur þegar hennar er þörf?

Áður en meirihlutinn í Reykjavíkurborg fer af stað með frekari uppsagnir og skipulagsbreytingar tel ég nauðsynlegt að farið verði yfir umfang og þróun aðkeyptrar þjónustu. Á síðustu fimm árum hefur Reykjavíkurborg til dæmis varið um 1.450 milljónum króna í ráðgjöf, skýrslur og rannsóknir samkvæmt opinberum gögnum. Það er einungis einn af mörgum kostnaðarliðum sem ástæða er til að skoða betur.

Það getur ekki verið þannig að við rýnum í hvern einasta launaseðil en látum milljarðana sem fara í aðkeypta þjónustu liggja milli hluta.

Ef við ætlum að tala af alvöru um ábyrgan rekstur Reykjavíkurborgar verðum við að þora að skoða alla myndina.

Höfundur er formaður Sameykis.