Þetta er líka sagt af mikilli virðingu

„Ásgeir Jónsson Seðlabankastjóri segir að það sem réttlæti hækkun stýrivaxta í dag sé fyrst og fremst aukin verðbólga, sem sé drifin áfram af launahækkunum á opinberum markaði, skattahækkunum, hækkunum á ýmsum opinberum gjöldum og hækkunum á ýmsum innfluttum vörum vegna stríðsátaka.“ Sjá visir.is

Og:

„Verðbólga er að mestu innflutt hér á landi, segir breskur hagfræðingur, og því séu stýrivextir ekki rétta tólið til að draga úr henni. Nær væri að stjórnvöld beittu hnitmiðuðum aðgerðum.“ Sjá ruv.is

Með fullri virðingu fyrir þessum ágætu hagfræðingum langar mig til að sýna lesendum eftirfarandi mynd:

Nei, verðbólga á Íslandi (5,3%) er ekki „drifin áfram… af hækkunum á ýmsum innfluttum vörum“ eða „að mestu leyti innflutt“. Hún er að mestu leyti drifin áfram af húsnæðiskostnaði: 1,7 prósentustig af 5,3. Og húsnæðiskostnaður er drifinn áfram af leiguverði og skorti á leiguhúsnæði. Leiguverðsvísitalan hefur hækkað um 4,7% síðasta árið og er, blessunarlega, að sjá ofurlítið minni hækkanir en fyrir ári síðan. En á meðan þessi þrýstingur er á leiguverð mun húsnæðisliðurinn í verðbólgumælingunni vera með mikilvægustu ástæðum þess hví verðbólga mælist há.

Hvaðan er svo restin af verðbólgu að koma? Aðallega frá opinberri þjónustu (1,4 prósentustig, það eru gjaldskrár- og skattahækkanirnar sem komu inn um áramótin, sjá stökkið frá desember 2025 til janúar 2026) og frá þjónustu einkaaðila (1,0 prósentustig). Þessar hækkanir eru, rétt og Ásgeir bendir réttilega á, drifnar áfram af opinberum gjöldum og launahækkunum. Þær eru samt minni en áhrif húsnæðisliðarins. Bæði Ásgeir og Jaya Sood virðast gleyma að tala um áhrif leiguhúsnæðisskorts á leiguverð og þar með á verðbólgu.

Einu sinni enn: ef það er ekki nægilega mikið byggt af leiguhúsnæði endar leigu- og fasteignaverð á því að hækka. Það leiðir til harðari launakrafna sem aftur leiðir til hærri launakostnaðar. Sá launakostnaður endar beint í hærra þjónustuverði. Fyrstu-umferðar áhrifin og grundvallarvandamálið er leiguhúsnæðisskortur. Annarrar-umferðar áhrifin eru launahækkanir og verðbólga vegna þeirra.

Að kenna innfluttum vörum um háa verðbólgu á Íslandi er rangt. Byrjið að horfa á vandann eins og hann er en ekki eins og þið viljið að hann sé. Eða eins og Ásgeir orðaði það sjálfur en þó með aðra lausn í huga: „Það sem ég er að benda á er að ef [verkalýðsfélög og atvinnurekendur] vilja sjá lægri vexti, þá séu ákveðnir hlutir sem þurfa að gerast.“ Ásgeir var að tala um hóflegar launahækkanir. Það er annarrar-umferðar vandinn. Að mínu mati er grundvallarvandinn leiguhúsnæðisskortur.

Og, nei, vaxtahækkun leiðir ekki til aukins framboðs af leiguhúsnæði.

Höfundur er hagfræðingur.