Al­var­legt að for­stjóri Sam­keppnis­eftir­litsins taki undir með ASÍ og FÍB

Að mati samtakanna vekja tvö nýleg umræðuskjöl SKE um verð í dagvöruverslunum og eldsneytismarkað upp alvarlegar spurningar um það hvernig eftirlitið sinni lögbundnu hlutverki sínu og umræðuskjölin innihaldi „órökstuddar ályktanir“.

Í nýju umræðuskjali SKE um olíufélögin kemur fram að álagning á dísilolíu hafi frá árinu 2022 hækkað um fimmtíu prósent að raunvirði en álagning á bensínlítrann hækkað um 25 prósent að raunvirði á sama tímabili. Álagning er sögð hafa hækkað verulega á síðustu árum og verðmunur á Íslandi og öðrum Evrópuríkjum aukist á sama tíma. Þá hafi hækkanir á olíuverði skilað sér hraðar út í verðlag á dælu en lækkanir.

„Umræðuskjölin bera þess merki að Samkeppniseftirlitið hafi á köflum valið framsetningu sem vekur grunsemdir um háttsemi fyrirtækja áður en rannsókn er lokið. Þótt eftirlitið kalli skjölin umræðuskjöl eru þar settar fram staðhæfingar og vísbendingar sem geta haft veruleg áhrif á orðspor fyrirtækja áður en þau hafa fengið endanlegt tækifæri til að tjá sig,“ segir í yfirlýsingu SA og SVÞ.

Í júní birti SKE umræðuskjal um dagvörumarkaðinn en þar sagði meðal annars að Íslendingar borgi 55 prósentum meira fyrir matvöru að jafnaði en íbúar Evrópusambandsins. Þá hafi verð hækkað mest hér á landi á árunum 2020 til 2025.

SA og SVÞ gagnrýna að í báðum umræðuskjölunum séu settar fram sterkar ályktanir um markaðshegðun, framlegð og samkeppni „þótt eftirlitið viðurkenni sjálft að rannsóknir séu enn í gangi, frekari gögn og skýringar liggi ekki fyrir og samanburður við önnur ríki sé háður verulegum fyrirvörum.“

Eigi ekki að staðfesta fullyrðingar hagsmunaaðila

Samtökin segja það alvarlegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins hafi í fjölmiðlum lýst því yfir að efni umræðuskjalanna styðji málflutning hagsmunasamtaka á borð við FÍB og ASÍ.

„Slík ummæli vekja óhjákvæmilega þá spurningu hvort ferli umræðuskjalsins sé raunverulega opið eða hvort niðurstaðan hafi í reynd verið mótuð áður en umsagnir markaðsaðila hafa verið metnar. Hlutverk sjálfstæðs samkeppnisyfirvalds er að leggja sjálfstætt og hlutlægt mat á gögn, ekki að staðfesta fyrirfram framkomnar fullyrðingar einstakra hagsmunaaðila.“

Þá segja hagsmunasamtökin að Samkeppniseftirlitið hafi í samanburði sínum við erlenda markaði ekki gert nógu vel grein fyrir öðrum mögulegum skýringum á verðþróun, á borð við smæð markaðar, launakostnað, flutningskostnað, innkaupasamninga, birgðahald eða aðra kostnaðarþætti.

„Það eitt að verð á Íslandi sé hátt eða hækki hraðar en annars staðar sýnir ekki sjálfkrafa fram á að orsökin sé skortur á samkeppni. Slíkar ályktanir krefjast mun ítarlegri hagfræðilegrar greiningar en fram kemur í skjölunum.“

Ólíkt öðrum umræðuskjölum

Samtökin fullyrða að umræðuskjöl SKE séu ólík því sem fyrirtæki hafi vanist hjá öðrum evrópskum samkeppnisyfirvöldum. 

„Í stað þess að nota umræðuskjöl fyrst og fremst til að setja fram opnar rannsóknarspurningar og kalla eftir gögnum eru þar á köflum settar fram órökstuddar ályktanir og möguleg íhlutun stjórnvalda rædd áður en rannsókn er lokið og umsagnir hafa verið metnar.“

„Umræðuskjöl eiga að vera vettvangur fyrir opin skoðanaskipti, þar sem gögn eru lögð fram, óvissa viðurkennd og kallað eftir sjónarmiðum áður en niðurstöður eru dregnar fram. Þessi skjöl gefa hins vegar á köflum allt aðra mynd.“

Fréttin hefur verið uppfærð.