Samnings­mark­mið Ís­lands mega ekki vera leyndar­mál

Sjálfstæði Íslands er ekki samningsatriði

Þegar Alþingi samþykkti árið 2009 að fela ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur að sækja um aðild að Evrópusambandinu (ESB), var íslenska þjóðin ekki upplýst um ýmis grundvallaratriði:



Hver voru samningsmarkmið Íslands og hvar lágu mörkin, rauðu línurnar?

Ríkisstjórn Íslands virðist ekki hafa ákveðið fyrirfram hver samningsmarkmið Íslands voru; a.m.k. voru þau hvorki fest í lög né komu þau skýrt fram í þingsályktunartillögunni vegna umsóknarinnar. Ríkisstjórnin veitti þjóðinni engar upplýsingar um þau, þar sem talið var afar mikilvægt að fá fyrst að „kíkja í pakkann“ og sjá hvaða brauðmola (eða frekar kexbita) yfirvöld í Brussel voru reiðubúin að láta falla af borðinu til samninganefndar Íslands. Aðlögunarviðræðurnar við ESB leiddu þó smám saman sannleikann í ljós. „Pakkinn“ breyttist að sjálfsögðu ekki. Menn vita nákvæmlega hvað það þýðir að sækja um aðild að ESB. Menn vissu það einnig þá.

Samningsmarkmiðin voru falin fyrir íslensku þjóðinni

Þegar viðræðurnar hófust 2010 mótaði Ísland afstöðu sína eftir helstu málaflokkum. Þar voru nokkur lykilmarkmið, sem nánast allir voru sammála um:

• 1) Halda fullu forræði yfir fiskveiðum og íslenskum hafsvæðum
• 2) Vernda kvótakerfið og fiskvinnsluna hér á landi
• 3) Tryggja tollavernd og stuðning við landbúnaðinn
• 4) Halda fullu þjóðlegu eignarhaldi og stjórn á vatns- og orkuauðlindum Íslands
• 5) Tryggja efnahagslegan stöðugleika, mögulega með upptöku evru
• 6) Að Íslendingar héldu eins miklu og unnt var af fullveldinu og sjálfstæðri stefnumótun

Þetta voru engin smáatriði, heldur afar mikilvæg atriði sem vörðuðu grunnstoðir íslensks samfélags.

I. Sjávarútvegurinn.

Séríslenskt kerfi sem ekki fellur að reglum ESB

Samningsmarkmið Íslands í sjávarútvegsmálum voru skýr:

Ekkert framsal á yfirstjórn fiskimiðanna. Þetta stangast beint á við sameiginlega fiskveiðistefnu ESB (Common Fisheries Policy), þar sem aðgangur að og stjórnun auðlinda er að hluta til sameiginleg. Því var ekki um að ræða minniháttar aðlögun heldur beinan kerfislegan árekstur við reglur ESB.

Rétt er að benda á að nýting sjávarauðlinda fellur undir 3. grein sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins (TFEU).* ESB hefur samkvæmt henni einkarétt á vernd lífríkis sjávar undir sameiginlegu fiskveiðistefnunni.

Í einföldu máli

• 38. gr. TFEU → setur fiskveiðar inn í sameiginlega stefnu
• 3. gr. TFEU → gefur ESB raunverulegt vald yfir auðlindinni

*TFEU: The Treaty on the Functioning of the European Union

Valið var því auðvelt:

annaðhvort sætti Ísland sig við reglur ESB eða héldi áfram eigin yfirstjórn á fiskveiðum. Þar var engin millileið.

II. Landbúnaðurinn.

Séríslenskar reglur um vernd landbúnaðarins, sem ekki standast reglur ESB um sameiginlegan markað.

Sama mynstrið birtist í landbúnaðarmálum. Markmið Íslands var fyrst og fremst að verja íslenskan landbúnað, en aðild að sameiginlegri stefnu ESB í landbúnaðarmálum (Common Agricultural Policy) hefði þýtt algjöra opnun markaðarins.

Íslenskur landbúnaður, sem er byggður á litlum einingum og erfiðum aðstæðum, hefði þurft að keppa við stórar og niðurgreiddar framleiðslueiningar í Evrópu og jafnvel innflutning frá öðrum heimsálfum. Brottfall markaðsverndar myndi þýða mikið tekjutap fyrir bændur hér á landi verði niðurstaðan í líkingu við reynslu Finna árið 1995.

Einnig er um að ræða íslenskar reglur sem banna eða takmarka flutning lifandi dýra til landsins. Slík „vernd“ hefði einungis verið tímabundin. Engar varanlegar lausnir voru í boði. ESB lítur á lifandi dýr sem „vöru“. Íslendingar vilja fyrir alla muni vernda öll íslensk búfjárkyn og vilja ekki flytja inn þá fjölmörgu dýrasjúkdóma sem eru til staðar í öðrum löndum. Fuglaflensan er nægilega alvarleg. Innflutningur á hráum kjötvörum er afar óskynsamlegur.

III. Orkumálin.

Lykilauðlind Íslands

Í samningsmarkmiðum Íslands var lögð megináhersla á að viðhalda fullri stjórn á vatns- og orkuauðlindum. En aðild að ESB þýðir aftur á móti að orkumarkaðir lúta sameiginlegum leikreglum. Því var ljóst að ákvarðanavaldið myndi smám saman færast til ESB.

Fyrir litla þjóð með einstakar og sjálfbærar orkuauðlindir er þetta grundvallaratriði.

Sumum íslenskum stjórnmálamönnum hefur þó tekist, í skjóli EES-samningsins, að grafa undan fullveldi Íslands í orkumálum, meðal annars með innleiðingu þriðja orkupakka ESB, sem var að mati höfundar algjörlega óþörf í ljósi þess að raforkukerfi Íslands er lítið og einangrað, eins og fram kom í fyrsta og öðrum orkupakkanum. Bókun 35 er af svipuðum toga en mun alvarlegri gjörningur. Það er ítrekað verið að plata okkur.

IV. Efnahagsmálin: stöðugleiki gegn sveigjanleika

Eftir bankahrunið 2008 var aðild að ESB kynnt sem leið til aukins stöðugleika og lægri vaxta og verðbólgu. Evran var sett fram sem möguleg lykillausn. Upptaka evrunnar felur hins vegar í sér að ríki afsalar sér sjálfstæðri peningastefnu.

Fyrir hagkerfi eins og það íslenska, sem einkennist af óstöðugum atvinnugreinum og þarf að geta brugðist hratt við ytri áföllum, er þetta ekki tæknilegt smáatriði heldur stefnumótandi ákvörðun um framtíðarsvigrúm til breytinga. Styrkur íslensks efnahags liggur að stórum hluta í því að hafa eigin gjaldmiðil, íslensku krónuna.

Niðurstaðan úr viðræðunum: Nakinn raunveruleikinn kom í ljós

Viðræðurnar 2010–2013, svart á hvítu:

• 27 samningskaflar opnaðir
• 11 lokað aftur tímabundið
• Lykilmálin – sjávarútvegur, landbúnaður, vatns- og auðlindamál – öll óleyst!

Þetta var ekki vegna skorts á samningsvilja, heldur vegna þess að ekki var unnt að aðlaga samningsmarkmið Íslands að grunnreglum ESB.

Staðan í dag: Óljós stefna stjórnvalda en skýr afstaða þjóðarinnar

Í dag er ríkisstjórn Kristrún Frostadóttir að endurvekja umræðu um aðild að ESB. Sömu spurningum er þó enn ósvarað:

Hver eru samningsmarkmið Íslands?

Hvort þau séu önnur en áður er óljóst.

Óljóst er hvort samið sé við ESB á bak við tjöldin.

Ekki liggur fyrir hvort gefa eigi eftir í sjávarútvegi.

Sama óvissa gildir um landbúnaðarmál.

Jafnframt er óljóst hvort frekari eftirgjöf eigi sér stað í vatns- og orkumálum.

Hvort segja eigi upp varnarsamningnum við Bandaríkin

Hvort Ísland muni segja sig úr NATO

Hvort fríverslunarsamningar Ísland við Kína, Indland og fleiri ríki muni komast í uppnám

Engin svör liggja fyrir.

Að minnsta kosti virðist ríkisstjórnin ekki treysta íslensku þjóðinni fyrir þeim upplýsingum.

Á sama tíma hefur íslenska þjóðin þegar séð hvernig þessir hagsmunir rekast á kerfi og reglur ESB. Reynslan úr viðræðunum 2010–2013 liggur ljóst fyrir og er opin öllum þeim sem vilja skoða hana.

Þjóðin veit hvað hún vill

Það er einmitt það sem gerir stöðuna sérstaka.

Þótt stjórnvöld kunni að vera óljós í stefnu sinni er almenningur það ekki.

Fólk í landinu hefur fullan skilning á eftirfarandi :

• að fiskurinn sé grundvöllur verðmætasköpunar
• að landbúnaður snúist um byggðir landsins, heilsu fólksins og fæðuöryggi
• að orkan er ómetanleg, sjálfbær og græn auðlind, sem ekki megi missa

Þetta eru ekki óhlutbundin hugtök heldur raunverulegir hagsmunir.

Því verður erfitt að halda því fram að aðild að ESB sé einungis „tæknilegt atriði“ eða „einfalt ferli“, eða að Ísland sé þegar komið að 80% inn í ESB vegna EES-samningsins; slíkar fullyrðingar eru ósannar. Það er plat!

Ekki er heldur unnt að færa sannfærandi rök fyrir aðild að ESB á grundvelli „varnar- og öryggismála“.

Lokaorð

Viðræðurnar við Evrópusambandið á árunum 2010–2013 sýndu að kjarninn í málinu snýst ekki um samningaviðræður eða samningatækni, heldur um val á milli tveggja leiða:

1) að halda fullu forræði yfir eigin fullveldi, auðlindum og stefnumótun

eða...

2) að framselja það vald til embættismanna ESB í Brussel

Þetta er val sem ekki verður falið í skýrslum eða nefndum.

Þetta er val sem íslenska þjóðin skilur, jafnvel þótt stjórnvöld geri það ekki.

Ef gæta á hagsmuna Íslands geta samningsmarkmið okkar sem sjálfstæð og fullvalda þjóð ekki á nokkurn hátt samrýmst regluverki ESB!

Til hvers þá að sækja um aðild og eyða í það milljörðum og kljúfa um leið þjóðina í tvær andstæðar fylkingar, sem hata hver aðra? Það er illa gert.

„Það má ekki plata í þessu embætti“.

Kristrún Frostadóttir

Höfundur er læknir og fullveldissinni