Mun hærri dánar­tíðni og meiri ör­orka hjá fyrrum vöggu­stofu­börnum

Vöggustofunefnd skilaði í dag af sér rannsóknarskýrslu um starfsemi Vöggustofu Thorvaldsensfélagsins í Reykjavík á árunum 1974 til 1979. Verkefni nefndarinnar var að kanna hvort börnin þar hefðu sætt illri meðferð í skilningi laganna, hvort eftirlit hafi verið nægjanlegt, hvort ákvarðanir um vistanir hafi verið í samræmi við lög og hver afdrif barnanna voru sem þar voru vistuð.

Há dánartíðni og meiri örorka

Alls voru 236 börn vistuð á Vöggustofunni á tímabilinu. Fram kemur í skýrslunni að dánartíðni einstaklinga sem dvöldu meira en mánuð á vöggustofum er næstum þrefalt hærri en jafnaldra þeirra en hlutföllin eru 13,4 prósent á móti 4,8 prósentum.

Þá er örorka meðal þeirra sem dvöldu á heimilinu tvöfalt hærri en hlutfallið er 40 prósent á móti 20 prósentum hjá jafnöldrum þeirra.

Ymsu ábótavant en ekki ill meðferð

Nefndin kemst hins vegar að þeirri niðurstöðu að þótt ýmsum þáttum í starfseminni hafi verið ábótavant sé ekki hægt að slá því föstu að á tímabilinu hafi börn sætt illri meðferð í skilningi laganna.

„Við staðreynum ekki að á vöggustofunni á tímabilinu hafi börn ekki sætt illri meðferð eða ofbeldi. Það eru þó ýmis atriði sem við teljum að hafi verið ábótavant,“ segir Trausti Fannar Valsson formaður Vöggustofunefndarinnar.

Meðal atriða sem hafi verið ábótavant sé að aðeins tvær manneskjur hafi séð um ríflega 20 börn yfir nóttina sem voru flest á aldrinum 0-3 ára. 

Hann segir að rætt hafi verið við átta þáverandi starfsmenn og níu sem voru vistuð á sínum tíma á stofnunni ásamt því að skoða gögn.

„Eitt af því sem kom okkur á vissan hátt á óvart er hvað það var snúið á ýmsan hátt að afla gagna,“ segir Trausti. 

Ekkert eftirlit 

Niðurstöður nefndarinnar eru einnig að málsmeðferð barnaverndar við töku ákvarðana um vistun barna á stofnuninni hafi oft og tíðum ekki verið í samræmi við lög. Þá hafi opinbert eftirlit með meðferð barna á stofnuninni hafi verið afar takmarkað og ekki í samræmi við lagakröfur um eftirlit með starfseminni á tímabilinu.

„Athugasemd okkar er m.a. sú að málsmeðferð barnaverndarnefndar við vistun barna hafi ekki alltaf verið fullnægjandi,“ segir Trausti. 

Nefndin leggur til að borgin greiði fyrir sálfræðikostnað og dragi lærdóm á sviði barnaverndarmála. Loks er lagt til að vinnu vegna sanngirnisbóta verði flýtt á Alþingi. 

Borgarstjóri biður hlutaðeigandi afsökunar

Heiða Björg Hilmisdóttir borgarstjóri ætlar að bregðast við ábendingum nefndarinnar um aðgerðir í framhaldinu. 

„Við ætlum sannarlega að bjóða þeim sem dvöldu á stofnuninni á tímabilinu upp á sálfræðitíma og viðtöl líkt og gert var þegar fyrri skýrslan kom út,“ segir Heiða. 

Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að þar sem ekki sé sannað að fólk sem dvaldi sem börn á Vöggustofunni á tímabilinu hafi sætt illri meðferð sé óvíst hvort vistin hafi fullnægt skilyrðum um greiðslu sanngirnisbóta á grundvelli eldri laga. Eins og er gilda engin lög um sanngirnisbætur. Heiða segir að þegar fyrri skýrsla um vöggustofur kom út hafi verið lögð áhersla á það við Alþingi að klára löggjöf um sanngirnisbætur. Það þurfi að vera skýrt hvernig á að haga slíkum bótum og við hvaða aðstæður. 

Þegar fyrri vöggustofuskýrsla kom út fyrir árin 1949-1973  kom fram að börnin þar höfðu sætt illri meðferð á ýmsum tímabilum, bað borgin þau sem voru vistuð þar sem börn afsökunar. Heiða segir það líka  eiga við nú. 

„Mér finnst full ástæða til biðja alla þá sem eiga um sárt að binda vegna þessa afsökunar,“ segir Heiða.