Jón Steinar sýknaður: Gagnrýni á Hæstarétt var gildisdómur

Það var niðurstaða Héraðsdóms Reykjaness í meiðyrðamáli Benedikts Bogasonar gegn Jóni Steinari Gunnlaugssyni að Jón Steinar hafi hvergi í sinni gagnrýni á Hæstarétt sakað Benedikt eða aðra dómara Hæstaréttar um refsiverða háttsemi. Gagnrýni hans á Hæstarétt var því ekki ærumeiðandi.

Benedikt, sem er starfandi dómari við Hæstarétt Íslands, höfðaði meiðyrðamál gegn Jóni Steinari vegna ummæla í bókinni Með lognið í fangið – um afglöp Hæstaréttar eftir hrun en þar kemur fram hvöss gagnrýni Jóns Steinars á dóm Hæstaréttar í máli Baldurs Guðlaugssonar fyrrverandi ráðuneytisstjóra. Jón sakar dómara sem sátu í meirihluta Hæstaréttar í málinu um að hafa framið dómsmorð á Baldri en hann var sakfelldur fyrir innherjasvik með dómi Hæstaréttar í máli nr. 279/2011. 

Jón Steinar taldi að Hæstiréttur hefði vísvitandi komist að rangri niðurstöðu í máli Baldurs og rökstyður ítarlega í bókinni hvers vegna hann telji dóminn yfir honum rangan. Í þessu efni vísaði Jón Steinar til þekktrar skilgreiningar hugtaksins „dómsmorð“, sem norski lögmaðurinn J.B. Hort setti fram í samnefndri bók sinni.

Skoðun Jón Steinars var sú að dómarar Hæstaréttar hefðu látið þrýsting frá almenningi um sakfellingar í kjölfar efnahagshrunsins hafa áhrif á sig. Þeir hafi því verið hallir undir ákæruvaldið í málinu. Brotið hafi verið gegn réttindum Baldurs með ýmsum hætti og hann hafi verið saklaus dæmdur til fangelsisvistar.

Virða verður umfjöllun í málinu heildstætt

Héraðsdómur Reykjaness féllst á þær varnir Jón Steinars að ummælin sem um ræðir hafi verið gildisdómur en ekki staðhæfing um staðreynd og sýknaði því Jón Steinar í dómi sem kveðinn var upp í morgun. 

Í forsendum Héraðsdóms Reykjaness segir um þetta atriði: 

„Við mat á því hvort hin umstefndu ummæli séu gildisdómur eða staðhæfing um staðreyndir verður að meta skrif stefnda í heild sinni. Verður að skoða hin umstefndu ummæli í samhengi við umfjöllun hans í heild í þessum kafla bókarinar en þar leitast hann við að rökstyðja og gagnrýna út frá lögfræðilegum sjónarmiðum þá skoðun sína að meirihluti Hæstaréttar hafi komist að rangri niðurstöðu í máli Baldurs Guðlaugssonar og að rétt aðferðafræði, samkvæmt hans skoðun sem hann rökstyður í bók sinni, hefði leitt til annarrar niðurstöðu. Hvergi í þessum kafla bókarinnar er stefnandi, eða aðrir þeir dómarar sem áttu sæti í umræddu dómsmáli, sakaður um refsiverða háttsemi. Stefndi tekur í riti sínu stundum sterkt til orða í gagnrýni sinni á Hæstarétt en þegar umfjöllun hans er virt í heild verður talið að hann hafi notað hugtakið dómsmorð í óeiginlegri eða yfirfærðri merkingu, aðallega til þess að leggja áherslu á orð sín. Verður því talið að umfjöllun stefnda í heild sinni feli í sér ályktun hans eða gildisdóm um framangreindan dóm Hæstaréttar en ekki staðhæfingu um að refsivert brot hafi verið framið,“ segir í niðurstöðunni.

Þessi niðurstaða Héraðsdóms Reykjaness er í samræmi við þá aðferðafræði sem Mannréttindadómstóll Evrópu (MDE) hefur lagt til grundvallar í málum vegna brots á 10. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu sem fjallar um tjáningarfrelsi. Dómstóllinn hefur við flokkun á ærumeiðandi ummælum greint ummæli eftir því hvort þau séu gildisdómar eða staðhæfingar um staðreyndir.

Dómar MDE eru viðurkennt lögskýringargagn hér á landi. Hæstiréttur Íslands hefur á síðustu árum tileinkað sér sömu aðferðafræði um flokkun á gildisdómum og staðhæfingum um staðreyndir í kjölfar margra áfellisdóma sem kveðnir hafa verið upp yfir íslenska ríkinu fyrir MDE í Strassborg vegna brots á 10. gr. sáttmálans. 

Þegar tekið ákvörðun um áfrýjun

Benedikt Bogason hefur þegar tekið ákvörðun um áfrýjun dómsins til Landsréttar. 

„Þetta er rangur dómur. Málinu verður áfrýjað. Í ummælum sem koma fram í bókinni felst ásökun um refsiverða háttsemi. Það er því af og frá að þetta sé gildisdómur. Þetta er staðhæfing um staðreynd. Jón Steinar skilgreinir sjálfur hvað felst í dómsmorði og í þeirri skilgreiningu felst ásökun um refsiverða háttsemi,“ segir Vilhjálmur H. Vilhjálmsson lögmaður Benedikts.  

Málinu verður áfrýjað til Landsréttar. Fari málið að lokum til Hæstaréttar Íslands mun að öllum líkindum þurfa að ryðja Hæstarétt í málinu vegna vanhæfis og kalla inn varadómara til að dæma í því vegna tengsla sitjandi dómara við Benedikt Bogason.