Segir Arion Banka og Landsbankann hafa tapað á virðisbreytingu lána

Íslandsbanki hefur einn íslenskra banka hagnast á virðisbreytingum lánasafna á árunum 2009-2013. Arion Banki hefur tapað 12 milljörðum króna og Landabankinn hefur tapað 7 milljörðum á virðisbreytingum. Þessu heldur hagfræðingurinn Hafsteinn Gunnar Hauksson fram í grein sem birtist í Hjálmum, tímariti hagfræðinema við Háskóla Íslands.

Þetta stangast á við ummæli sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson forsætisráðherra lét falla á Alþingi í gær í umræðum um ásakanir Víglundar Þorsteinssonar á glæpsamlegu athæfi við endurreisn bankakerfisins. Sigmundur sagði að hagnaður nýju bankanna frá stofnun þeirra, tæplega 300 milljarðar, væri fyrst og fremst drifinn áfram af á því verði sem lánasöfn bankanna hefðu verið færð yfir á. 



Sigmundur segir hagnaðinn vegna afsláttar

„Hvernig varð þessi hagnaður upp á 300 milljarða kr. til? Að langmestu leyti að því er virðist, þó að ástæða sé til að skoða það í samhengi við þetta, með því að uppfæra mat á eignum sem höfðu verið færðar yfir í nýju bankana með verulegum afslætti rétt eins og við framsóknarmenn bentum á þegar í byrjun árs 2009 þegar tækifæri var til, og ekki bara tækifæri eins og ég nefndi áðan heldur nauðsyn, fullkomlega réttlætanleg nauðsyn, á að leyfa almenningi í einhverju að njóta þeirra afskrifta sem farið höfðu fram á skuldum almennings á Íslandi,“ sagði Sigmundur Davíð.

Hafsteinn Gunnar segir að langt sé frá að hagnaður bankanna sé drifinn áfram af því virði sem lánasöfn bankanna voru færð yfir á. Inn í þessa mynd vanti skuldabréf sem gefið var út á Arion banka og Landsbankann sem var tengt virði lánasafns bankanna.

„Við stofnun tóku nýju bankarnir yfir bæði innlendar eignir og innstæður gömlu bankanna, en einmitt vegna þess hve mikil óvissa ríkti um verðmæti eignasafnanna voru gefin út skilyrt skuldabréf tengd verðmæti þeirra í tilviki Landsbankans og Arion banka. Í grófum dráttum voru skilmálar bréfanna útfærðir þannig að ef heimtur af lánasöfnunum reyndust betri en á horfðist, þ.e. ef afslátturinn sem veittur var af verðmæti þeirra við stofnun bankanna reyndist of ríflegur, þá skyldi hluti ávinningsins skila sér til gömlu bankanna – enda höfðu þeir neyðst til að láta eignirnar af hendi á matsverði undirseldu verulegri óvissu,“ segir Hafsteinn.

Tveir af þremur tapað á virðisbreytingum

Vegna þessa segir Hafsteinn Arion Banka og Landsbankann hafa tapað fé en ekki grætt á virðisbreytingu lánasafns þeirra. „Landsbankinn og Arion banki hafa fært virðishækkun af lánasöfnum sínum til tekna hefur hún því ekki alltaf skilað sér í afkomubata þar sem bankarnir hafa þurft að gjaldfæra virðisbreytingar vegna þessara skilyrtu skuldabréfa á móti. Heildaráhrif virðisbreytinga útlána (þ.e. nettóáhrif virðishækkunar, –rýrnunar og virðisbreytinga skilyrtra skuldabréfa sem af þeim leiðir) voru því neikvæð á tekjur bæði Landsbankans og Arion banka á árabilinu 2009-2013 um 7 og 12 milljarða króna," segir Hafsteinn. 

Hinsvegar hafi slíkt skuldabréf ekki verið gefið út í tilfelli Íslandsbanka og því hafi bankinn hagnast um 34 milljarða króna á virðisbreytingu lánasafns þeirra. Því hafi samanlagður hagnaður bankanna vegna virðisbreytingu lána numið 15 milljörðum af um 280 milljarða hagnaði bankanna á árunum 2009-2013. Það er um 5% af heildarhagnaði bankanna á tímabilinu.