Selja á Íbúðalánasjóð eða leggja hann niður

Lagt er til að Íbúðalánasjóður (ÍLS) verði lagður niður í núverandi mynd og lánasafn hans látið renna út eða selt í nýrri skýrslu ráðgjafafyrirtækjanna KPMG og Analytica til verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála.

Skýrslan, sem kynnt var í gær, er innlegg í vinnu verkefnisstjórnarinnar sem stefnir að því að skila ráðherra félags- og húsnæðismála lokatillögum sínum í lok næsta mánaðar.

Í greiningu og tillögum KPMG og Analytica er lagt til að hér verði útfært nýtt húsnæðislánakerfi að danskri fyrirmynd, þar sem húsnæðislán verði veitt af húsnæðislánafélögum.

„Þau félög verða starfsleyfisskyld fjármálafyrirtæki og sett um þau lög,“ segir í samantekt. Félögin megi svo eingöngu lána til húsnæðiskaupa og fjármagna útlán með útgáfu sértryggðra skuldabréfa sem skráð verða á markaði, en stunda ekki aðra starfsemi.

„Eiginfjárkröfur byggi á sama grunni og gildir fyrir önnur fjármálafyrirtæki, en þó má gera ráð fyrir að eiginfjárkrafa til húsnæðislánafélaga verði lægri en nú er gerð til viðskiptabanka vegna minni áhættu.“

Í skýrslunni er talið líklegt að stóru viðskiptabankarnir þrír stofni hver og einn sitt félag, auk þess sem ætla megi að minni fjármálastofnanir komi sér saman um stofnun slíks félags. Sama gæti gilt um lífeyrissjóðina. „Þannig er líklegt að til verið að minnsta kosti fjötur til fimm húsnæðislánafélög.“

Í skýrslu KPMG er lagt til að ÍLS verði skipt upp í tvo hluta. Annar verði Húsnæðisstofnun sem taki við félagslegu hlutverki sjóðsins og öðrum veigamiklum þáttum sem snúi að húsnæðisstefnu stjórnvalda. Hinn annist umsjón með núverandi safni útlána og skulda þar til það sé runnið út eða hugsanlega selt. Sjóðurinn hætti alveg nýjum útlánum.

„Með því að ÍLS hætti nýjum lánveitingum yrði áhætta sjóðsins takmörkuð við útistandandi útlán. ÍLS myndi því áfram bera útlánaáhættu, standi lántakendur ekki í skilum, og vaxtaáhættu vegna uppgreiðslna og lágrar ávöxtunar lausafjár.“

Með því að selja lánasafn ÍLS í heild eða hluta mætti svo lágmarka óvissu um fjárhaglega þróun lánasafnsins og þar með óvissu um frekari fjárþörf af hálfu ríkissjóðs.

„Með því að eyða þessari óvissu er hins vegar nokkuð ljóst að ríkið mun raungera tap við sölu lánasafnanna,“ segir í skýrslunni.

ASÍ fagnar stuðningi við dönsku leiðina

ASÍ fagnar að í nýrri skýrslu um framtíðarskipan húsnæðismála til ráðgjafahóps félags- og íbúðamálaráðherra skuli tekið undir hugmyndir sambandsins um nýtt húsnæðislánakerfi hér á landi að danskri fyrirmynd.

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, tekur hins vegar ekki undir hugmyndir um að Íbúðalánasjóður hverfi alfarið af lánamarkaði og vill að danska leiðin verði einnig farin varðandi uppbyggingu félagslegs húsnæðis.

„Okkar tillögur voru að aðrar eignir Íbúðalánasjóðs, húsbréf og aðrar eignir sem eru uppgreiðanlegar í sjálfu sér, verði settar í sérstakt hlutafélag. Það verði eitt af þessum fjórum fimm húsnæðislánafélögum sem starfi á almennum markaði,“ segir Gylfi.

Þá segir hann að miðað við reynslu Dana síðustu 220 ár geti fyrirkomulag húsnæðislánanna tryggt meiri stöðugleika og gert að verkum að lánakjörin verði líka betri en ella. Lánakjör ráðist hins vegar líka af gjaldmiðlinum.

„Þannig að ég á ekki von á því að lánakerfið sem slíkt geti sniðið alla skavanka íslensku krónunnar af. Menn skulu vera raunsæir hvað það varðar,“ segir Gylfi.

- óká, hmp