Íslenska bankakreppan var ein allra dýrasta kreppa í heiminum

Heildarframlag ríkissjóðs til fjármálafyrirtækja eftir bankahrunið í formi eigin fjár, víkjandi lána og ábyrgða nemur samtals 537 milljörðum króna á árunum 2009 - 2013. Óvíst hversu stór hluti er tapaður. Íslenska bankakreppan var ein allra dýrasta kreppa í heiminum með hliðsjón af kostnaði ríkissjóðs, að mati sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Í fjölda greina hér innanlands og erlendis hefur því verið haldið fram að „hin íslenska leið“ út úr hruninu hafi falist í því að láta ríkissjóð ekki greiða fyrir skuldir einkarekinna fjármálafyrirtækja og ríkissjóður hafi ekki orðið fyrir tjóni vegna falls bankanna.

Þetta var oft gert með því að setja málið í samhengi við neyðarlögin annars vegar og Icesave, en Icesave-reikningar Landsbankans voru bara einn liður af mörgum þegar úrlausnarefni fjármálakerfisins voru annars vegar. 

Íslensk stjórnvöld, og þar með íslenskir skattgreiðendur, sluppu langt frá því vel þótt fullnaðarsigur hafi náðst í Icesave-málinu og íslenska ríkið þurfti ekki að þola það að taka á sig skuldbindingar á grundvelli tilskipunar 94/19 um innistæðutryggingar þar sem engri ríkisábyrgð var til að dreifa. Þar með er ekki sagt að íslenskir skattgreiðendur hafi ekki borið mikinn kostnað vegna falls bankakerfisins og síðan endurreisn þess. 

Hátt í 600 milljarða króna framlög til bankanna eftir hrun

Hver eru heildarframlög ríkissjóðs til fjármálafyrirtækaj eftir hrunið? Fréttastofan tók saman heildarframlög í formi eiginfjár, víkjandi lána og ábyrgða á árunum 2009 - 2013, eftir endurreisn bankakerfisins.

Í tilviki Arion banka, Íslandsbanka og Landsbankans eru þetta samtals 313 milljarðar króna. Síðan þegar tekið er saman framlag til smærri fjármálafyrirtækja eins og Straums, Sögu Capital, VBS Fjárfestingarbanka, Aska Capital, SPRON, Byrs og Sparisjóðsins í Keflavík er þetta uppsafnað 537 milljarðar króna. (Sjá grafík í myndskeiði með frétt). 

Þessar tölur eru fengnar úr skýrslu Ríkisendurskoðunar um fyrirgreiðslu ríkisins við fjármálafyrirtæki annars vegar og skýrslu fjármálaráðherra um endurreisn viðskiptabankanna hins vegar. Óvíst er hvaða tjón raungerist vegna þessara fjárveitinga til bankanna en í mörgum tilvikum er um háar fjárhæðir að ræða í formi víkjandi lána.

Í þessu samhengi má nefna að upphafleg kostnaðaráætlun Kárahnjúkavirkjunar hljópaði upp á 100 milljarða króna og var dýrasta virkjanaframkvæmd Íslandssögunnar. Þetta er því ígildi ríflega fimm Kárahnjúkavirkjana. 

Hér er tjón vegna ástarbréfaviðskipta bankanna við Seðlabankann fyrir hrun ekki tekið með í reikninginn. Þá eru heldur ekki tilgreind framlög til vátryggingafyrirtækja eins og Sjóvár. Það er því ljóst að þessi fjárhæð gæti orðið miklu hærri. 

Mýtur um íslensku leiðina leiðréttar

Í þessari grein eftir Þórólf Matthíasson prófessor í hagfræði og Sigrúnu Davíðsdóttur blaðamann sem kom út núna í desember sl. er gerð tilraun til að hrekja mýtur sem tengjast íslenska bankahruninu.

Ein flökkusagan er að ríkissjóður hafi ekki tapað neinu á falli stóru bankanna þriggja. Þau Sigrún og Þórólfur segja að þetta sé því miður ekki satt. Væntanlegur beinn kostnaður ríkissjóðs, uppsafnaður, sé á bilinu 20-25% af landsframleiðslu Íslands, en það er um 400 milljarðar króna.

Hagfræðingarnir Luc Laeven and Fabián Valencia segja í greiningu á bankakreppum sem þeir gerðu fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í fyrra að með hliðsjón af kostnaði ríkissjóðs sem hlutfalli af landsframleiðslu séu bankakreppunar á Íslandi og Írlandi þegar meðal tíu dýrustu bankakreppa mannkynssögunnar.