Hávær krafa um notkun jarðstrengja í stað loftlína

Jarðstrengir fyrir háa spennu eru margfalt dýrari en loftlínur. Leggja á fyrir Alþingi næsta haust tillögu að stefnumörkun um jarðstrengi í raforkukerfinu. Nýjar raflínulagnir næstu ár tengjast iðnaði, ekki heimilum.

Drög að stefnu um lagningu raflína í jörð eiga að liggja fyrir næsta haust. Á yfirstandandi þingi var samþykkt þingsályktunartillaga þar sem iðnaðarráðherra, í samráði við umhverfisráðherra, var falið að skipa nefnd sem fari yfir málið og skal iðnaðarráðherra flytja Alþingi skýrslu um störf nefndarinnar fyrir fyrsta október næstkomandi.

„Á undanförnum árum hefur orkuframleiðsla á Íslandi aukist mjög og jafnframt gagnrýni á neikvæð umhverfisáhrif hennar,“ segir í greinargerð með tillögunni, sem umhverfis- og samgöngunefnd lagði fram. Hún er samhljóða tillögu sem Helgi Hjörvar, þingmaður Samfylkingarinnar, ásamt meðflutningsmönnum úr öllum flokkum, lagði fram á Alþingi í desember 2007.

„Einn þáttur þeirra áhrifa er sjónmengun af völdum háspennulína og hefur sú krafa orðið háværari að jarðstrengir séu nýttir í stað loftlína. Mikilvægt er að fyrir liggi pólitísk stefnumörkun um með hvaða hætti og á hvaða forsendum skuli stefnt að lagningu raflína í jörð og til hvaða þátta skuli sérstaklega taka tillit í þeim efnum,“ segir í ályktuninni.

Fram kemur að mismunandi sé eftir svæðum hvort fremur henti loftlínur eða lagnir í jörð. Til dæmis fylgi mikið rask lagningu jarðlína og það kunni síður að henta þar sem gróðurfar er viðkvæmt eða gæta þarf að öðrum umhverfisþáttum. Þá kemur líka fram að við lága spennu séu jarðstrengir hagkvæmari kostur en loftlínur, en eftir því sem spennan aukist hækki kostnaður mikið við jarðstrengi.

„Í fimm ára kerfisáætlun Landsnets 2009–2013 kemur fram að stofnkostnaður við 132 kV streng sé 1,5–3 sinnum hærri en fyrir loftlínu með sömu flutningsgetu, stofnkostnaður 220 kV strengs sé 3–6 sinnum hærri og 440 kV sé 7–10 sinnum hærri.“

Um leið er bent á að nýjar raflagnir muni á næstu árum og áratugum fyrst og fremst tengjast iðnaðar- og atvinnustarfsemi, en ekki þörfum heimilanna. Vísað er til fyrri þingsályktunartillögu um að iðnaðar- og atvinnustarfsemi verði að vera nægilega ábatasöm til að standa undir umhverfislausnum. Í mörgum ríkjum heims sé litið til umhverfiskostnaðar við mat og undirbúning verkefna og verðgildi náttúru sem tapast við nýtingu fellt inn í ákvarðanatöku. „Vinna af þessu tagi hefur ekki verið framkvæmd hérlendis og umhverfiskostnaður því óþekkt stærð við ákvarðanatöku.“

olikr@frettabladid.is