Engin lausn í banni á verðtryggingunni

Bann við verðtryggðum lánum eða úthýsing þeirra af íslenskum fjármálamarkaði mun ekki leysa neinn vanda. Í raun ætti frekar að fjölga valkostum lántakenda og tryggja þess í stað að þeir séu vel upplýstir um þá áhættu sem fylgir hverjum valkosti. Þetta segir í niðurstöðu sérfræðingaskýrslu sem gerð var fyrir Samtök fjármálafyrirtækja og kynnt í gær.

Í skýrslunni er vísað til árabilsins 2001 til 2008 þar sem íslenska krónan var á floti í frjálsum gjaldeyrisviðskiptum. Þá var gengisþróun krónunnar einn helsti áhrifavaldur verðbólgu þar sem reglulegar kollsteypur á gengismarkaði ollu verðbólguskellum. Er þeirri spurningu meðal annars varpað fram hvort fljótandi gengi krónunnar sé yfirhöfuð mögulegt í ljósi umræddra sveiflna og óstöðugleika í hagkerfinu.

Vandinn við verðtryggingu er fjórþættur að mati höfunda. Í fyrsta lagi skapi löng, fastvaxta verðtryggð húsnæðislán með jafngreiðslufyrirkomulagi, svokölluð Íslandslán, hvata fyrir of mikla skuldsetningu, auk þess sem meirihluti slíkra lána sé með ríkisábyrgð. Þá séu heimilin að taka á sig of mikla áhættu og loks þvælist verðtryggingin fyrir framgangi peningamálastefnu Seðlabankans.

Í niðurstöðum skýrslunnar segir: „Þegar allt er dregið saman verður ekki séð að það leysi nokkurn vanda að banna verðtryggingu eða reyna að úthýsa henni af íslenskum fjármálamarkaði. […] Það er ekki líklegt að blátt bann við verðtryggingu hjálpi nokkrum, og allra síst framtíðarlántakendum. Grunnrót vandans – verðbólga og óstöðugleiki – yrði áfram til staðar en þeim leiðum sem hægt er að beita til þess að bregðast við honum hefði aðeins fækkað."

Að mati höfunda skýrslunnar liggur lausnin frekar í því að minnka hvatann til skuldsetningar og auka endurgreiðsluhraða, aflétta ríkisábyrgð sem er á meirihluta fasteignalána, minnka þjóðhagslega áhættu með aukinni fjölbreytni á lánamarkaði og efla stjórntæki Seðlabankans til þess að stjórna eftirspurn í hagkerfinu.

thorgils@frettabladid.is