Þjóðin njóti arðsins í sjávariðnaði

Auðlindastefnunefnd forsætisráðherra telur æskilegt að þjóðin fái að njóta hluta þess arðs sem fæst í sjávariðnaði. Það sé m.a. rétt að tryggja með álagningu veiðigjalds sem byggir á mati á umfangi auðlindarentu í greininni.

Auðlindastefnunefnd skilaði nýverið af sér endanlegri skýrslu um stefnumörkun í auðlindamálum ríkisins. Skýrslan í heild sinni er hér að neðan. Þar kemur meðal annars fram að helstu markmið í auðlindastefnu ríkisins eigi að vera að tryggja varanlegan eigna- og yfirráðarétt þjóðarinnar að auðlindum sínum. Einnig að þjóðin fái arð af auðlindum sínum og honum verði ráðstafað með sýnilegum hætti.

Fram kemur að nytjastofnar sjávar séu sú náttúruauðlind sem skapar hvað mest þjóðhagsleg verðmæti. Úttektir Hagstofunnar benda til þess að veruleg auðlindarenta sé í íslenskum sjávarútvegi og nefndin telur rétt að þjóðin fái að njóta hennar að einhverju leyti. Æskilegt sé að gera það með álagningu veiðigjalds, líkt og samþykkt var á Alþingi í vor. Einnig sé rétt að leigja aflamark út á frummarkaði.

Hér að neðan eru almennar tillögur nefndarinnar um stefnu í auðlindamálum:

1. Fyrir nýtingu á auðlindum og takmörkuðum gæðum í atvinnuskyni verði greitt gjald sem standi undir umsýslu- og umhverfiskostnaði.

2. Arður sem stafar af aðgangi nýtingaraðila að tiltekinni auðlind eða takmörkuðum gæðum í atvinnuskyni verði skattlagður að hluta. Slíkur arður er þegar fyrir hendi eða líklegur til að myndast vegna vatnsafls, jarðvarma, ferskvatns, fiskistofna, losunarheimilda, þjóðlendna og kolvetnis í jörðu.

3. Nýtingarleyfi verði háð skýrum reglum og gildistími þeirra taki mið af eðli viðkomandi auðlindar, nauðsynlegri fjárfestingu, fjölda nýtingaraðila og aðgengis að sérleyfum.

4. Tekjur ríkisins af auðlindum komi fram á sérstökum Auðlindareikningi, sem meðal annars fylgi fjárlagafrumvarpi, og sýni verðmæti auðlindanna og framlag þeirra til samfélagsins.

5. Arði af endurnýjanlegum auðlindum verði ráðstafað af Alþingi, með sama hætti og öðrum tekjum ríkisins. Komi til tekna af óendurnýjanlegum auðlindum renni þær í Auðlindasjóð, í þágu hagsmuna komandi kynslóða.

6. Tilhögun við auðlindaumsýslu verði með samræmdum hætti. Byggð verði upp sérþekking á mismunandi leiðum við mat á auðlindarentu, skilaleiðum auðlindaarðs til þjóðarinnar, aðferðum við úthlutun sérleyfa, gildistíma þeirra og öðrum skilyrðum sem slíkri umsýslu tengjast.