Verðbólgan étur upp launahækkanirnar

Kaupmáttur hefur dregist saman tvo mánuði í röð, en ef engar launahækkanir koma til munu verðlagshækkanir áfram rýra kjör almennings. Forseti ASÍ segir ekki hægt að draga launahækkanir lengur.

Það kemur kannski einhverjum á óvart, en laun í landinu hafa hækkað um 16 prósent í kreppunni frá því í ársbyrjun 2008. Samt kvarta margir undan því að hafa ekki nóg á milli handanna. Hvernig er hægt að útskýra það?

Svarið er að krónan féll og vörur í landinu urðu dýrari og á sama tíma og laun hafa hækkað um 16 prósent hefur verðlag í landinu hækkað um 31 prósent. Launatékkinn dugar því skemur nú, en hann gerði fyrir þremur árum, þrátt fyrir að hann hljóði upp á hærri upphæð.

Kaupmáttur mælir þetta samspil launa og verðbólgu, og sýnir hvort heimilin geti keypt minna eða meira af vörum á hverjum tíma en áður. Kaupmáttur náði hámarki sínu í janúar 2008, en við getum ímyndað okkur að þá hafi heimilin getað keypt hundrað einingar af því sem þau vantaði. Og svona hefur kaupmátturinn þróast síðan þá. Hann náði botni sínum í maí á síðasta ári, en tók þá snarpt stökk vegna samningsbundinna launahækkana.

Kaupmáttur hefur svo verið nokkuð stöðugur, en er nú aftur á niðurleið þar sem verðlag hækkaði nokkuð í febrúar og mars, án þess að laun fylgdu á eftir. Meðalheimilið er þó betur statt með launin sín í dag, en það var fyrir ári.

Kjaraviðræður á almennum markaði eru strand eftir að Alþýðusambandið yfirgaf samningaborðið vegna krafna Samtaka atvinnulífsins um tengingu samninga við breytingar á fiskveiðilöggjöfinni. Ef engar launahækkanir koma til, munu allar verðlagshækkanir augljóslega verða til þess að skerða kaupmátt almennings enn frekar.

Gylfi Arnbjörnsson, formaður ASÍ, segir mjög mikilvægt að lokið verði við gerð nýrra kjarasamninga sem fyrst. ASÍ leggi á það mikla áherslu.