Trygging innlána hefur leitt til verulegrar bjögunar

Alger trygging innlána á Íslandi hefur leitt til verulegrar bjögunar á fjármálamarkaði og dregið úr fjárfestingu þar sem fjárfestar hafa, fram til þessa, þegið háa áhættufría vexti á bankareikningum í stað þess að hætta fjármunum sínum í atvinnulífinu.

Þetta kemur fram í Markaðspunktum greiningar Arion banka þar sem fjallað er um tvö frumvörp sem litu ljós í nóvember en þau gera ráð fyrir nýjum álögum á íslenskar bankastofnanir samhliða því að hafa töluverð áhrif á fjármálamarkaðinn í heild sinni. Það fyrra fjallar um innstæðutryggingu og hið síðara um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki.

Í Markaðspunktunum segir að alger trygging innlána hefur aldrei verið fest í lög á Íslandi en samt sem áður hafa þrjár ríkisstjórnir lýst henni yfir frá október 2008. Það er í sjálfu sér ekki óeðlilegt að láta bankana greiða gjald fyrir fullþekju ríkisábyrgð þar sem hún getur ekki talist annað en niðurgreiðsla ríkisins.

„Þessi ábyrgð er heldur ekki kostnaðarlaus fyrir efnahagslífið. Hún hefur leitt til verulegrar bjögunar á fjármálamarkaði og dregið úr fjárfestingu þar sem fjárfestar hafa ,fram til þessa, þegið háa áhættufría vexti á bankareikningum í stað þess að hætta fjármunum sínum í atvinnulífinu," segir í Markaðspunktunum.

„Fullþekjan hefur heldur ekki reynst bönkunum sérstaklega holl þar sem hún hefur gert þeim erfitt fyrir að lengja í fjármögnuninni, en svo lengi sem stórir fjárfestar hafa kost á því að geyma fjármuni sína á óbundnum ríkistryggðum bankareikningum munu þeir vera lítt ginkeyptir fyrir skuldabréfum eða innstæðum með langan geymslutíma frá bönkunum. Eins og staðan er nú byggir vaxtamunur bankanna óþægilega mikið á tímamismun eigna og skulda, þar sem laus innlán standa undir nær allri fjármögnun á eignahlið. Það hlýtur að skapa áhættufælni, þ.e. tregðu að binda fjármagn í löngum útlánum enda skylda reglur Fjármálaeftirlitsins bankana til þess að geta á hverjum tíma mætt 20% af útflæði innlána."

Greiningin telur að fjárfesting og útlán munu ekki taka við sér fyrr en fjárfestar hafa losnað úr faðmlögum við ríkið og bankarnir hafa lengt í fjármögnun sinni. Ofangreint frumvarp um ríkisábyrgð verður að telja fyrsta skrefið í þá átt þó það hreyfi í sjálfu sér ekki við yfirlýsingunni ríkisstjórnar um fulla ábyrgð. Hins vegar stendur afnám gjaldeyrishaftanna einnig fyrir dyrum og mjög erfitt er að gera það tvennt í einu að afnema ríkisábyrgð á innlánum um leið og opnuð er leið út úr landinu með afnámi hafta. Mjög líklega verða stjórnvöld að velja annað hvort kostinn, a.m.k. í fyrstu atrennu.

Hið nýja innlánatryggingagjald mun aftur á móti bætast á langan lista af kostnaðaraukum hjá íslenskum innlánastofnunum, þar sem fyrir eru auknar eiginfjárkvaðir, í augnablikinu 16% en var áður 8%, lausafjárkvaðir það er verða að geta mætt 20% útflæði innlána, reglugerðarkvaðir og sitthvað annað fleira. Þá mun óumflýjanleg lenging fjármögnunar hækka fjármögnunarkostnað bankakerfisins þar sem binding innlána kostar auka vaxtapremíu og sama á við útgáfu skuldabréfa.

Kostnaður við að bæta ofan á þennan lista hlýtur að leggjast á neytendur og þyngja enn þá bagga sem íslenskir lántakendur framtíðar þurfa að bera. Þjóðhagslegur kostnaður við slíka skattlagningu hlýtur að teljast nokkur með minni fjárfestingu og sparnaði. Þá er einnig nokkuð sérstakt að önnur fjármögnun bankastofnana, án ábyrgðar ríkisins, svo sem eins og útgáfa skuldabréfa skuli vera skattlögð. En ríkið ætti með öllum ráðum að reyna að hvetja fjármálastofnanir til þess að leita frá ríkisábyrgð og til slíkrar fjármögnunar. Ein skýring á þessari skattheimtu er að verið sé að útbúa millifærslukerfi þar sem allir lántakendur eru skattlagðir en skatttekjunum síðan endurdreift með vaxtabótum til tekjulágra og skuldugra heimila, að því er segir í Markaðspunktunum.