Peningamálastefnan: Tvö andstæð sjónarmið

Seðlabankinn tilkynnir ákvörðun um stýrivexti á morgun. Greiningardeildir og hagfræðingar spá vaxtalækkun. Tvö andstæð sjónarmið takast á þegar kemur að peningamálastefnu í landinu um þessar mundir.

Annars vegar hafa stýrivextir bein áhrif á vexti og útlán í bankakerfinu. Þar með væri hægt að örva hagkerfið með lægri vöxtum eins og mörg ríki heims reyna nú um stundir. Hins vegar gera lágir vextir það að verkum að eignir í krónum verða lítt aðlaðandi samanborið við aðra gjaldmiðla, svo fjármagn leitar út úr landinu, en það hefur áhrif til veikingar krónunnar. Seðlabankinn hefur undanfarna mánuði þurft að feta þröngt fótstig þarna á milli.

Þegar rætt er um stýrivexti er yfirleitt átt við vexti á sjö daga veðlánum bankans til fjármálastofnana, en þegar þeir vextir eru háir leitast stofnanirnar frekar við að hafa sterka lausafjárstöðu og takmarka útlán til að þurfa síður að taka slík lán. Vextir á innlánsreikningum lánastofnana hjá Seðlabankanum hafa ekki síður mikil áhrif á markaðsvexti og mynda í raun vaxtagólf á útlánsvöxtum bankanna. Veðlánavextirnir standa nú í 8 prósentum, en innlánsvextirnir í 6 og hálfu prósenti.

Innlendir hagvísar benda til þess að aðhald Seðlabankans sé með mesta móti. Verðbólgan hefur hjaðnað mikið síðustu tvo mánuði og peningamagn í umferð og sparifé hafa dregist saman um meira en 70 milljarða fyrstu fimm mánuði ársins, eða um 4,5 prósent. Þá hafa útlán banka jafnframt dregist saman um rúma 60 milljarða á sama tímabili, eða um 3,5 prósent. Þá hefur greining Arion banka bent á að krónan hafi styrkst, skuldatryggingarálag ríkisins lækkað og utanríkisviðskipti skilað ágætum afgangi.

Samfellt vaxtalækkunarferli hefur staðið yfir síðan í mars á síðasta ári þegar stýrivextir náðu hámarki sínu í 18 prósentum. Greining Arion banka segir þó að eftir að tillit hefur verið tekið til verðbólgu hafi raunstýrivextir hins vegar hækkað undanfarna mánuði. Síðustu vaxtaákvarðanir hafa vextir lækkað um hálft prósent í einu, en bæði Arion og Íslandsbanki spá því að svo verði aftur á morgun. Arion segir þó að ástæður séu til enn meiri lækkunnar vaxtanna en greiningin telur að óvissan vegna gengisdóms Hæstaréttar komi í veg fyrir slíkt.