Munu opnu vinnurýmin hverfa eins og hornskrifstofurnar?

Því í áratugi var vald oft sýnt á vinnustöðum með stórum forstjóraskrifstofum. Helst með ritara fyrir framan skrifstofuna eða nálægt.

Karlinn var forstjórinn. Konan var ritarinn.

Hornskrifstofurnar voru jafnvel þær sem sýndu valdið hvað mest. Ólíkt því sem nú er. Þegar forstjórar og framkvæmdastjórar sitja víða í opnum vinnurýmum eins og hver annar starfsmaður á skrifstofunni.

Já, svo sannarlega hafa vinnustaðir tekið stakkaskiptum síðustu árin. Þar sem eflaust sitt sýnist hverjum um breytingarnar. Ekki aðeins með tilliti til vinnuaðstöðunnar eða hverjir sitja hvar. Heldur hvernig þróunin hefur verið í stjórnun vinnustaða: Að undirstrika vald sitt sem stjórnandi þykir ekki smart í dag.

Ólíkt því sem áður var…

Sagan í tímalínu

Lengst af í atvinnulífinu voru skrifstofur reyndar hvorki stórar né flottar. Allra síst á Íslandi þar sem æðstu stjórnendur voru oftast eigendur fyrirtækjanna, sumir hverjir með smá kitru á bak við, reiknivél á borði og fullt af blaðabunkum.

Reyktu jafnvel vindlinga í litlum og gluggalausum rýmum.

Almennt virðast skrifstofur hafa verið frekar fáar í atvinnulífinu á 19. öld. Yfirmenn sátu þó oft í sérherbergjum með yfirsýn yfir starfsfólkið.

Svona svipað og við sjáum oft í bíómyndum: Verksmiðja með skrifstofurými fyrir stjórann á efri hæð; gluggar vísa ekki út úr byggingunni heldur yfir verksmiðjusalinn.

Skýringin á þessu var að almennt þótti eftirlit með starfsfólki skipta svo miklu máli. Þetta átti sérstaklega við um verksmiðjur og hjá ríkisstofnunum. Valdið hafði þá sá sem eftirlitið hafði.

Um eða upp úr 1920 og fram til ársins 1950 verður síðan skrifstofan til í þeirri mynd sem við þekkjum hana. Millistjórnendur fara á þessum tíma líka að fá eigin herbergi og með vexti og þróun stórfyrirtækja fer valdkerfið að sýna sig þannig að almennt starfsfólk sat saman í frekar opnu rými og miðlægu.

Á meðan fengu stjórnendur skrifstofur og sérrými. Því meira vald, því flottari skrifstofa.

Forstjóraskrifstofurnar verða til fyrir alvöru á þessum tíma.

Enn bætist síðan í tímabilið 1950–1990. Sem lýsa má sem gullöld hornskrifstofunnar. Því á þessum tíma þróast flottustu stjórnendaskrifstofurnar í að verða hornskrifstofur, með gluggum og útsýni.

Svo eftirsóttar urðu hornskrifstofur að á vefsíðu Hermanns Miller, þekkts framleiðanda skrifstofuhúsgagna, er því haldið fram að um tíma hafi arkitektar reynt að hanna byggingar með fleiri hornum.

Valdið og sýnileikinn

En það var ekki aðeins stór skrifstofa sem sýndi vald forstjórans. Því almennt tíðkaðist að fyrir framan skrifstofuna sat ritari og síðar aðstoðarmaður. Sem þýddi að til að komast að forstjóranum þurfti einfaldlega fyrst að komast í gegnum hjá þeim aðila.

Þá var hægt að meta vægi stöðugilda og stjórnenda miðað við stærð eða staðsetningu skrifstofa. Gluggalaus rými í kjallara eru dæmi um skrifstofurými sem í raun endurspegluðu að tiltekinn stjórnandi taldist ekki hafa mikið vægi í skipuritinu.

Upp úr 1990 og til ársins 2010 fer hins vegar að verða vart við algjöra stefnubreytingu. Ekki aðeins í vinnuaðstöðu heldur einfaldlega í viðhorfi til stjórnenda og valds.

Tæknifyrirtækin eru sögð hafa leitt þessa þróun og almennt er talað um að það hafi verið Kísildalurinn í Bandaríkjunum sem á endanum breytti leiknum. Því með fyrirtækjum á borð við Google og Meta er farið að horfa allt öðruvísi á vinnustaðarýmin. Meira er horft til mannauðsins og hvernig hægt sé að efla hugmyndaauðgi, sköpunarkraft, samvinnu og svo framvegis.

Sitt sýndist þó hverjum. Þegar Atvinnulífið hóf göngu sína á Vísi hér um árið vakti til dæmis viðtal um opin vinnustaðarými þó nokkra athygli og usla. Margir voru ósáttir og jafnvel í uppnámi yfir breytingunum.

Á Íslandi hefur þróunin þó verið í þá áttina að opnu vinnurýmin þykja í dag normið frekar en hitt. Skipuritin eru þannig ekki spegluð lengur með lokuðum sérrýmum stjórnenda. Valdið er þó ekki horfið og jafnvel að hlutverk stjórnenda sé margslungnara en nokkru sinni fyrr.

Þá hefur fjarvinna sett sitt mark á þróun vinnustaða síðustu árin. Ekki síst í kjölfar heimsfaraldurs.

Í Atvinnulífinu var til dæmis sagt frá því hvernig fasteignaeigendur vestanhafs fóru að róa að því öllum árum að bjóða fram aðlaðandi skrifstofurými, með það fyrir augum að fyrirtæki gætu fengið fólk til að vilja starfa á staðnum.

Enn er síðan að sjá hvað verður með tilkomu gervigreindar og róbóta. Þegar við öll förum að venjast því að eiga klónaðar útgáfur af okkur sjálfum í vinnunni og allir farnir að gefa fyrirmæli eins og yfirmenn og undirmenn gera gjarnan. 

Nema í þetta sinn erum við að tala við tækni sem þarf ekkert sýnilegt pláss nema síður sé. 

Eða hvað?

Þá er líka að velta fyrir sér, hvernig nýjar kynslóðir stjórnenda munu horfa á málin?

The Rise and Fall of the Corner office

HermanMiller