Stærsta hættan við gervi­greind er ekki tæknin heldur hik stjórn­enda

Mörg fyrirtæki og stofnanir telja sig vera á byrjunarreit í gervigreind. Í raun eru mörg þeirra þegar komin langt inn í breytingarnar án þess að stjórnendur geri sér grein fyrir því.

Starfsfólkið er byrjað. Það notar gervigreind til að skrifa tölvupósta, greina gögn, undirbúa fundi, þýða texta, skrifa skýrslur og leita upplýsinga. Sumir starfsmenn nota hana daglega. Aðrir hafa jafnvel byggt sér eigin vinnuferla í kringum hana. Margir gera þetta án stefnu fyrirtækisins, án þjálfunar og án þess að ræða það sérstaklega við stjórnendur.

Þetta er að skapa hættulegt bil milli stjórnunar og raunveruleikans. Margir leiðtogar halda enn að þeir hafi tíma til að bíða. Að þeir geti fylgst með þróuninni aðeins lengur. Að stærstu breytingarnar séu enn nokkur ár í burtu. Það er líklega rangt.

Hraði þróunarinnar er meiri en flestir gera sér grein fyrir. Fyrir aðeins fáum árum gat gervigreind framkvæmt tiltölulega einföld verkefni. Nú getur hún tekið þátt í flókinni greiningu, búið til hugmyndir, skrifað forrit, undirbúið stefnumótun og stutt ákvarðanatöku með áður óþekktum hraða. Á sama tíma lækkar kostnaðurinn hratt og aðgengið verður auðveldara. Þetta þýðir að stærsta áhættan er ekki lengur sú að fyrirtæki fari of hratt. Stærsta áhættan gæti verið að þau fari of hægt.

Ég hef séð marga stjórnendur nálgast þessa þróun með svipuðum hætti. Þeir vilja fyrst fá fullkomna stefnu. Fullkomna persónuverndargreiningu. Fullkomið regluverk. Fullkomna mynd af framtíðinni. En tæknin bíður ekki eftir fullkomnun. Á meðan eru samkeppnisaðilar að læra hraðar. Starfsfólkið er að þróa ný vinnubrögð. Viðskiptavinir eru að breyta væntingum sínum. Markaðurinn er að hreyfast hratt. Hik getur orðið mjög dýrt.

Þetta á sérstaklega við á Íslandi þar sem mörg fyrirtæki eru lítil og viðkvæm fyrir breytingum. Lítið fyrirtæki sem lærir að nýta gervigreind vel getur náð miklu forskoti á stærri aðila sem hreyfast hægar. Lítil sveitarfélög geta umbreytt þjónustu sinni hraðar en margir halda. Einstaklingar geta orðið margfalt afkastameiri en áður.

Það mun breyta samkeppninni. En það sem gerir þetta flóknara er að gervigreind magnar bæði styrkleika og veikleika fyrirtækja. Fyrirtæki með skýra menningu, gott traust og hraða ákvarðanatöku geta nýtt tæknina til að verða enn sterkari. Fyrirtæki með óskýra ábyrgð, hæga stjórnun og léleg samskipti geta lent í meiri ringulreið.

Þess vegna er þetta fyrst og fremst leiðtogamál. Á næstu árum verður mikilvægasta hlutverk margra stjórnenda ekki að hafa öll svörin heldur að skapa umhverfi þar sem fyrirtækið lærir hraðar en áður. Að skapa öryggi fyrir starfsfólk til að prófa ný verkfæri. Að setja skýr mörk um siðferði og notkun gagna. Að tryggja að tæknin styrki mannlega getu í stað þess að veikja hana.

Það þarf líka hugrekki. Margir stjórnendur óttast að ræða gervigreind opinskátt vegna þess að þeir óttast spurningar um störf, breytingar eða eigin þekkingarskort. En þögnin er verri. Ef stjórnendur tala ekki um breytingarnar mun starfsfólkið fylla tómið sjálft. Þá skapast ótti, orðrómur og vantraust.

Starfsfólk þarf ekki leiðtoga sem þykjast hafa öll svörin. Það þarf leiðtoga sem eru tilbúnir að læra með fólkinu sínu. Leiðtoga sem geta sagt: „Við vitum ekki nákvæmlega hvert þetta fer, en við ætlum að læra hratt og vinna þetta saman.“ Slíkir leiðtogar munu eiga miklu meiri möguleika á að byggja upp traust og aðlögunarhæfni.

Kannski verður stærsti munurinn á fyrirtækjum næstu ára ekki tæknin sem þau kaupa heldur hugrekkið sem leiðtogarnir sýna. Því tæknin mun halda áfram að þróast hvort sem stjórnendur eru tilbúnir eða ekki. Spurningin er hvort þeir ætli að leiða breytingarnar eða elta þær.

Höfundur er ráðgjafi á sviði gervigreindar og höfundur bókarinnar The AI Fluent Leader.