Kol­brún Ás­laug Baldurs­dóttir, Þor­gerður Katrín, o.fl.: Popúl­ismi og skautun í ís­lenskum stjórn­málum

Þann 27. maí birtist eftirtektarverð skoðanagrein hér á Vísi eftir Kolbrúnu Áslaugu Baldursdóttur, þingmann Flokks Fólksins. Greinin er ekki eftirtektarverð á grundvelli röksemdarfærslu þingmannsins eða efnislegs innihalds greinarinnar - innihaldið er yfirborðskennd endurtekning þeirrar einföldunar og afbökunar og þess hálfsannleiks sem einkennir of oft greinar fulltrúa þessarar ríkisstjórnar.

Nei, það sem er eftirtektarvert er hvernig þingmaðurinn stillir upp þeim sem eru honum ósammála. Þau sem gagnrýna framgöngu ríkisstjórnarinnar í málinu sem um ræðir eru, samkvæmt þingmanninum, ekki að gera það vegna þess að þau telja hana raunverulega ámælisverða. Þau gera það ekki vegna þess að þau telja málið illa unnið. Óklárað. Þau gera það ekki vegna þess að þau telja, sannfæringu sinni samkvæmt, að málið sé, í núverandi mynd, til þess fallið að brjóta gegn hagsmunum almennings. Nei, þau eru einfaldlega, þingmanninum samkvæmt, að gæta sérhagsmuna. Hagsmuna þeirra með “ítökin”. Þeirra sem hafa “fjárhagslegan ávinning af núverandi kerfi”. Elítunnar.

Þetta er hreinn popúlismi. Kjarni popúlisma er uppsetning þess eðlis að þeir sem eru popúlistanum sammála séu góðir, standi með “þjóðinni”, móti sína afstöðu af heilindum, o.s.frv. en þeir sem eru popúlistanum ósammála séu vondir, spilltir, standi með sérhagsmunum og gegn “þjóðinni”, móti sína afstöðu á annarlegum forsendum, o.s.frv. “Þjóðin” er sett fram sem ein heild (sem - viti menn! - er sammála popúlistanum sjálfum) og popúlistinn eignar sér hlutverk talsmanns þessarar heildar.

Taka skal fram að Kolbrún er ekki eini þingmaðurinn sem beitir ítrekað aðferðafræði popúlismans - síður en svo. Flokksformaður hennar er helsti popúlisti Íslands og flokksfélagar þeirra eru nær allir popúlistar. Sjálf forsenda flokksins er einmitt sú sem ég rak hér að ofan og er því flokkurinn popúlískur í heild. Fjöldi þingmanna Viðreisnar og Samfylkingarinnar hafa sömuleiðis ítrekað stundað popúlískan málflutning sem þennan. Flokksformaður Viðreisnar og utanríkisráðherra Íslands, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur tileinkað sér þessa popúlísku orðræðu til fjölda ára. Það líður vart vika á milli þess sem hún vænir pólitíska andstæðinga sína um aðför að þjóðinni, lýðræðinu, o.s.frv. Áhugasömum er bent á uppstilltu einræður hennar á Facebook-síðu sinni. Flokksformaður Samfylkingarinnar og forsætisráðherra Íslands, Kristrún Frostadóttir, hefur oft tekið í svipaðan streng - þó sjaldnar en Þorgerður. Framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar, Þórður Snær Júlíusson, hefur lengi verið einn helsti kyndilberi þessa popúlisma, sér í lagi í garð Sjálfstæðisflokksins.

Popúlismi er slæmur af mörgum ástæðum. Í fyrsta lagi er hið augljósa, eða að málflutningur popúlismans er ósannur. Það er augljóslega ekki svo að heilu stjórnmálaflokkarnir á Íslandi starfi með hagsmuni lítils hóps ríkra einstaklinga að leiðarljósi og séu, í þágu þeirra, tilbúnir að beita sér gegn því sem þeir vita að séu hagsmunir stærri hluta almennings. Þetta er augljóst þar sem stór hluti almennings - mun stærri en þessi meinti fámenni hópur elítunnar - kýs flokkana. Í síðustu Alþingiskosningum kaus 39,3% kjósenda þessa meintu sérhagsmunagæsluflokka. Þetta gerir fólk vegna þess að það deilir sýn flokkanna á málefnin. Ég kýs þann flokk sem ég kýs vegna þess að ég tel þann flokk best til þess fallinn að stuðla að velmegun íslensks samfélags. Munurinn á mér og Kolbrúnu, Þorgerði, Þórði Snæ - popúlistanum - er að ég veit og viðurkenni að þau gera slíkt hið sama. Við viljum öll það sem er best fyrir íslenskan almenning, en okkur deilir á um það hvernig það er gert. Þessu hafnar popúlistinn.

Umfram þennan augljósa vankant popúlismans er það að hann grefur undan lögmætri andstöðu. Undan málefnalegum skoðanaskiptum. Hvernig á ég að koma sjónarmiðum mínum á framfæri ef mér er mætt með persónulegri aðför í stað málefnalegs mótsvars? Hvar fæ ég tækifæri til að heyra mótrök við mína eigin afstöðu ef ég er gerður að óvini almennings við það eitt að opinbera hana? Hvernig komumst við nær sannleikanum? Þegar maður getur ekki lengur haldið á lofti andstöðu við tiltekna stefnu og rökstutt hana á málefnalegum forsendum þá er sannleiksleitin úr sögunni. Málefnaleg umræða hverfur. Skautun eykst. Lýðræðið veikist. Það er afleiðing þeirrar aðferðafræði sem Kolbrún Áslaug, Þorgerður Katrín, Þórður Snær og fleiri hafa kosið. Það er afleiðing popúlismans.

Höfundur er tölvunarfræðingur og talsmaður frjálslyndis.