Hvað ætlar þú að verða?

Nú er vorboðinn ljúfi, hvítu kollarnir, kominn á kreik. Nýstúdentar, ungt fólk í blóma lífsins sem stendur á tímamótum og þarf von bráðar að taka ákvörðun um næstu skref í lífinu. Spurningin „hvað svo?“ glymur í eyrum þeirra í stúdentsveislum og öðrum samkomum. Ættingjar og vinir vilja vita hvað þau ætla að verða þegar þau verða stór.

Þrátt fyrir neikvæða umræðu um íslenska skólakerfið og menntun barnanna okkar þá vil ég meina að ungt fólk í dag sé frábært. Hæfileikaríkt, skapandi, duglegt og kraftmikið. Það býr almennt yfir mörgum kostum sem mína kynslóð skorti. Ég sé þetta ekki bara í unga fólkinu í mínu nærumhverfi heldur er ég svo heppin að fá að taka á móti ungu fólki sem velur sér nám í hugvísindum að loknum framhaldsskóla. Ekkert starf er að mínu mati jafn gefandi og kennarastarf og forréttindi að fá að taka þátt í menntun okkar góðu ungmenna og uppgötva alla þeirra mannkosti.

Unga fólkið þarf að takast á við aðrar áskoranir en við sem eldri erum og þess vegna er mikilvægt að skólakerfið búi þau undir framtíð sem er óljós. Í dag er það ekki eingöngu þekking sem þarf að afla sér heldur jafnframt, eða miklu frekar, hæfni til að takast á við þann síbreytilega heim sem bíður . Flókið – já, en spennandi að sama skapi. Í breyttum heimi og aukinni fjölbreytni í samfélögum okkar felast bæði tækifæri og áskoranir. Gervigreindin og tækninýjungar, alþjóðavæðing og fjölmenning, heimurinn er undir og tækifærin endalaus. Aldrei fyrr hefur þverfræðileiki verið mikilvægari, að tileinka sér þekkingu og hæfni sem einskorðast ekki við eitt svið heldur mörg. Að geta yfirfært það sem þú lærir yfir á önnur svið.

Það var gæfa mín fyrir mörgum árum að kynnast íslensku táknmáli og fræðasviði sem það tilheyrir. Hefði mér dottið í hug þegar ég setti upp hvíta kollinn að þetta yrði ævistarf mitt? Aldrei. Og aldrei hefði ég getað giskað á þann lærdóm sem ég hef dregið af því að vinna með tungumál mjög ólíkt mínu og menningarheim sem því tengist. Ólíkt því sem margir halda er ekki til eitt alþjóðlegt táknmál heldur skipta þau hundruðum. Af hverju? Af því að tungumál eru bundinn menningu og fólkinu sem það talar og samræming eða stöðlun „á heimsvísu“ er ómöguleg. Það er einmitt fegurðin í tungumálum, þau eru lifandi, skapandi og í stöðugri þróun, allt í senn. Íslenskt táknmál er einstakt, ekki eins og neitt annað táknmál þó skyldleiki sé til staðar. Og um það fjallar ein námsgrein á Hugvísindasviði HÍ, táknmálsfræði og táknmálstúlkun. Íslenskt táknmál er fyrsta mál döff Íslendinga, málminnihluta sem er partur af íslenskri sögu og menningu sem alltof fáir þekkja. Þessu þarf að breyta, ekki síst vegna þess að allir græða á því að byggt sé á styrkleikum hvers og eins í samfélaginu, auk þess sem það opnar margar dyr að kynnast annarri menningu. Að baki hverju tungumál býr sérstakur menningarheimur og að læra um einn ólíkan okkar, kennir okkur að við erum mismunandi. Við öðlumst að sama skapi hæfni til að aðlagast fleiri menningarheimum.

Hvað ætlar þú að verða kæri nýstúdent? Eða hvernig ætlar þú að verða? Vonandi finna allir sína hillu og nám við hæfi sem býr hvert og eitt undir framtíðina, bæði í lífi og starfi. Hvert það svo leiðir þig, það kemur í ljós.

Höfundur er táknmálsfræðingur.