Nei takk, alls ekki kennari!

Niðurskurður í menntakerfinu. Kennarar „alltaf í fríi“. Afnám áminningarskyldu. Verkalýðsfélög sögð tímaskekkja. Umræður um hvað megi kenna og hvað ekki. Nemendur sagðir ekki kunna að lesa.Samfélagslegt stórhrun að óbreyttu...

Þetta eru ekki einangruð ummæli, þetta eru fyrirsagnir og umræður síðustu vikna ogmánaða í fjölmiðlum.

Orðræðan um mennta- og skólamál hefur á undanförnum misserum tekið á sig sífellt neikvæðari mynd. Þetta er orðræða sem grefur undan trausti, veikir faglega umræðu og þjónar hvorki nemendum, kennurum né samfélaginu í heild.

Það sem vekur sérstaka athygli er að þessi ummæli koma ekki eingöngu frá jaðrinum. Þau heyrast frá hásettum embættismönnum, ráðherrum og stjórnarandstöðu, auk annarra hagsmunaaðila. Þegar slíkir aðilar stilla upp einfaldri og niðurrífandi mynd af skólastarfi hefur það raunveruleg áhrif bæði á ímynd kennarastéttarinnar og traust til menntakerfisins.

Að sjálfsögðu á fólk rétt á skoðunum. Að sjálfsögðu eigum við sem störfum í skólakerfinu að taka þátt í opnu og gagnrýnu samtali um þróun þess. En samtal verður að byggjast á gagnkvæmri virðingu og raunverulegum vilja til að skilja. Það getur ekki verið einhliða, þar sem talað er um menntakerfið en ekki við fólk sem þar starfar.

Þegar við horfum til framtíðar verður þessi orðræða enn alvarlegri. Hún snýst ekki bara um ímynd kennara í dag heldur um hverjir vilja verða kennarar á morgun.

Kennari? Nei takk!

Gögn frá OECD sýna skýrt að áhugi ungmenna á kennarastarfinu er að minnka. Hlutfall 15 ára stúlkna sem sjá sig fyrir sér sem kennara hefur lækkað úr 11% í 8% á síðustu tveimur áratugum. Þó að munur milli kynja hafi minnkað er ástæðan ekki sú að fleiri drengir sækist eftir starfinu, heldur að færri stúlkur gera það.

Þetta er ekki tilviljun

Ungmenni fylgjast með. Þau hlusta á umræðuna í samfélaginu og sjá hvaða störf njóta virðingar og hvaða störf eru dregin niður. Þegar kennarastarfið er sífellt sett fram sem auðvelt, vanmetið eða jafnvel vandamál í sjálfu sér, þá hefur það áhrif á hvernig 15 ára ungmenni horfa á framtíð sína.

Þau heyra að ákveðin störf, til dæmis á sviði viðskipta, skili hærri launum og meiri möguleikum, á meðan kennsla er oft sett fram sem starf sem krefst mikillar ábyrgðar og vinnu án þess að umbunin endurspegli það. Á sama tíma sjá þau að aðrar leiðir til velgengni virðast hraðari og sýnilegri.

Þá bætist við sú einföldun að gervigreind eigi að „leysa nám“ eða jafnvel taka yfir hlutverk kennarans, sem dregur enn frekar úr skynjuðu virði fagstéttarinnar.

Ungt fólk er því ekki endilega að snúa baki við kennslu sem slíkri. Það er að lesa þau skilaboð sem samfélagið sendir og bregðast við þeim.

Afleiðingarnar eru augljósar

Ef færri vilja verða kennarar veikist kerfið til lengri tíma. Ekki vegna skorts á vilja innan menntakerfisins, heldur vegna þess að samfélagið hefur smám saman grafið undan aðdráttarafli og trausti til starfsins.

Það er sérstaklega athyglisvert að aðeins eitt land, Japan, sýnir jafnvægi þar sem bæði kyn sjá sig í kennslu í svipuðum mæli og það hefur haldist stöðugt í yfir tvo áratugi. Það bendir til þess að þetta sé ekki óhjákvæmilegur veruleiki, heldur afleiðing af samfélagslegum skilaboðum, sýn, menningu og mati á starfinu.

Spurningin sem við þurfum því að spyrja er einföld: Hvaða skilaboð viljum við senda til næstu kynslóðar?

Viljum við að þau sjái kennarastarfið sem mikilvægt, áhugavert, vel launað og virðingarvert hlutverk í samfélaginu eða sem starf sem er stöðugt fyrir gagnrýni og vanmetið?

Samfélagssátt

Ef svo er þurfum við sem samfélag að fara í átak. Átak sem felst í því að snúa orðræðunni við. Átak sem snýst um að skapa nýja samfélagssátt um menntun.

Við þurfum að tala meira um það sem við erum sammála um og skiptir raunverulega máli, sem dæmi hópastærðir, inngildandi menntun, faglegt frelsi kennara og hvernig við byggjum skólasamfélag þar sem allir fá að blómstra og finna fyrir öryggi.

Við þurfum að tala bæði bóknám og iðn- og verkgreinar upp. Hrósum börnum og ungmennum þegar þau velja sér leið í lífinu, hvaða leið sem það mætti vera.

Og umfram allt þurfum við að vera sammála um að menntakerfið er ekki kostnaðarliður sem hægt er að skera niður endalaust. Það er ein mikilvægasta fjárfesting samfélagsins til framtíðar.

Við þurfum að heyra ungt fólk segja „Já, ég ætla að verða kennari!“

Höfundur er framhaldsskólakennari og formaður skólamálanefndar Félags framhaldsskólakennara.